Sint Juttemis, pausin Johanna en de kakstoel

Misschien ken je de uitspraak wel; ‘met Sint Juttemis’ (vroeger nog aangevuld met ‘als de kalveren op het ijs dansen’). Het is te vergelijken met ‘als Pasen en Pinksteren op één dag vallen’, dus nooit. Maar wie is die Sint Jutte? Officieel heeft ze inderdaad nooit bestaan en er is dus ook geen speciale dag waarop zij vereerd wordt in de Heiligenkalender. Jutte was waarschijnlijk de volkse benaming voor pausin Johanna. (1) Een pausin? Ja, volgens vroeg 13e eeuwse kronieken heeft Rome ooit een pausin gehad.

De legende van pausin Johanna

Zoals wel vaker gebeurde in de Middeleeuwen ruilde Johanna haar jurk in voor een mannenkleed en ging vervolgens als man door het leven zonder dat iemand het doorhad. Ze was een eminent geleerde in de vrije kunsten en zo maakte ze snel carrière binnen de Katholieke kerk. Ze begon als klerk, maar van bisschop werd ze kardinaal en vervolgens tot Paus verkozen. Zij werd gekozen tot paus als Johannes XVIII Anglicus (‘pope Joan’). Dit zou rond het jaar 850 gebeurd zijn.

Zij kon haar vrouwelijkheid jarenlang geheim houden, tot het moment dat zij een minnaar kreeg die haar zwanger maakte. Deze minnaar wordt in de teksten een ‘familiar’ genoemd. Dit kan gewoon een bekende of een dienaar betekenen, maar ook een demon. Vooral protestantse schrijvers maakten haar daarom tot de moeder van de Antichrist. Helaas viel ze door de mand; tijdens een Paasprocessie geraakte zij in haar barensweeën. Op dat moment hoorde het volk een demon van de lucht spreken:  Parce, Pater Patrum, Papisse Prodere Partum : ‘Vader der vaderen weersta toch de onthulling van deze barende paus!’ Toen ze toch moest bevallen deed zij dat ‘en plein public’ zittend op een paard (sic!). De verontwaardigde meute bond haar vast aan het paard en sleurde haar zo door de straten van Rome. Vervolgens stenigden zij haar en haar kind. (2)

(afb 1 De paus wordt onderzocht: ‘hij heeft er twee en ze hangen goed!’ afb 2 De sedes stercoraria of kakstoel van de paus)

De kakstoel

Toen het bedrog uit kwam was de kerk natuurlijk zwaar in verlegenheid gebracht. Sindsdien moesten pausen voor hun ‘inzegening’ eerst plaats nemen op een ‘Heilige of pauselijke Stoel’ genaamd de ’Sedia Stercoraria’, plat vertaald: de kakstoel. Deze stoel had een gat in ’t midden. De ‘would be’ paus nam daar op plaats met zijn mantel erover heen gespreid. Een jonge kardinaal greep naar zijn edele delen en als hij werkelijk het scrotum in de handen had riep hij de goegemeente toe: Hij heeft ze! Of anders: ‘duos habet et bene pendentes’ hij heeft er twee en ze hangen goed! Hierop riepen de kardinalen; ‘Deo gratias’, God zij dank. Zo werd er zowel geverifieerd of het geen vrouw betrof èn dat hij niet gecastreerd was. Een priester mocht namelijk niet gecastreerd zijn. Dit laatste kwam in de vroege dagen van het pausdom blijkbaar nogal eens voor want het eerste concilie van Nicea (4e E nc) gaf als eerste canon het verbod uit zichzelf te castreren. (3)

De pausin in de tarot

Hoe mooi het verhaal ook is, het is te mooi om waar te zijn. Er is wèl bewijs voor het gebruik van stoelen met een gat er in voor de pauselijke inauguratie, maar de kans dat er ooit een pausin Johanna is geweest is minimaal. (4) Toch kunnen we wel degelijk een Middeleeuwse pausin vinden. Zij wordt zelfs meerdere malen afgebeeld tot op de dag van vandaag en wel als de Tarotkaart van de Hogepriesteres.

(De Visconti-Sforza tarot links en de Marseille tarot rechts)

De hogepriesteres – kaart II van de hoge arcana – werd op laat middeleeuwse tarotspelen de pausin genoemd. Hier wordt een vrouw afgebeeld met boek en staf die de pauselijke tiara draagt. Waarschijnlijk komt dit doordat de familie Visconti, opdrachtgevers van de beroemde 15e eeuwse Visconti Tarot, een beroemde ketter in hun gelederen had. Manfreda Visconti was een van de sekte van de Guglielmieten die een nieuw tijdperk van vrouwelijke pausen wouden inluiden. Manfreda werd als hun eerste pausin verkozen. Zij werd echter in 1282 als ketter verbrand. (5)

Abe van der Veen

http://www.abedeverteller.nl

1) http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/sintjuttemis

Komt in ieder geval al voor als naam van de paus in een Duits volksboekje uit 1480: Ein Schön spiel von frau Jutten, welche papst zu Rom gewesen van Dietrich Schernberg

Een andere benamingen voor de pausin was (H)Agnes, met de nadruk op ‘hag’. Volgens een 16e eeuws Duits werkje “Ein Schön Spiel von Frau Jutten” is Lillith de grootmoeder van Jutta. Een andere mogelijkheid is dat Jutte een verbastering van Judith is die in de bijbelse apocrieven voorkomt als de vrouw die generaal Holofernes met een zwaard onthoofd. Een waarlijk manwijf dus. Haar feestdag was 17 augustus, inderdaad een onmogelijke tijd om op het ijs te dansen!

2) The female pope – Pardoe

Dit boek is integraal te lezen op internet: http://www.users.globalnet.co.uk/~pardos/PopeJoanHome.html

Mijn versie is een combinatie van verschillende lezingen van het gebeurde..

http://en.wikipedia.org/wiki/Pope_Joan

3) Walker – Encyclopedia of myths and secrets p.475

http://popes-and-papacy.com/wordpress/?p=249

4) Baring – Gould – Curious myths of the middle ages p. 90

5) Innes – The Tarot p.20

http://www.users.globalnet.co.uk/~pardos/PopeJoanHome.html

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: