Die ene ring

images

Bronnen van de Ring

Velen hebben geprobeerd Tolkien’s ring te herleiden tot één bepaalde ring uit oudere verhalen. Met name worden dan de ring van Gyges, de ring van Owain en Luned, de ring van Salomo en vooral de ring van de Nibelungen genoemd. Met de eerste twee deelt ‘the One ring’ niet veel meer dan zijn capaciteit om de drager ervan onzichtbaar te maken. Het is zeker aannemelijk dat de belezen professor Tolkien deze verhalen heeft gekend. En voor zover het de functie van de Ring betreft in ‘the Hobbit’ zijn ze vergelijkbaar. Bij het Arthurverhaal ‘the lady of the fountain’ krijgt Owain de ring van jonkvrouw Luned om hem onzichtbaar te maken voor zijn vijanden. De ring is hier een magische hulp om uit een penibele situatie gered te worden. Bij het verhaal uit de Republiek van Plato gaat het meer om de morele implicatie van een onzichtbaar makende ring. Gyges vindt de ring in een grot om de vinger van een dode reus. Hij steelt de ring en kan vervolgens ongezien in de slaapkamer van de koningin komen om haar te verleiden. Plato gebruikt dit verhaal als voorbeeld bij de vraag of iemand ook moreel gedrag vertoont als hij niet het risico heeft om betrapt te worden. (1)

CandaulesGyges
(Gyges en de koningin betrapt..)

De opera ‘die Ring des Nibelungen’ van Wagner heeft veel aandacht gekregen als mogelijk voorbeeld voor Tolkien. Met de ring uit dit verhaal zou de eigenaar – de dwerg Alberich – wereldmacht kunnen krijgen, maar hij moet daarvoor wel alle liefde uit zijn leven bannen. Dit heeft een oppervlakkige gelijkenis met de ring van Tolkien die ook macht brengt en de drager ervan corrumpeert. Toch zegt Tolkien zelf: ‘Both rings were round, and there the resemblance ceases‘. Die Ring des Nibelungen is gebaseerd op de Edda, de Volsungen saga en het Nibelungenlied. In deze middeleeuwse verhalen komt een ring voor die bezit kan laten groeien en die vervloekt is. De eigenaar wordt met het bezit van de ring vervloekt en zal ellendig om het leven komen. Deze ring – ook wel Andvaranaut genoemd – is intrigerend, maar toch weer heel anders dan die uit LOTR. (2)

siegfriedandfafnir_480
(Sigurd en de draak Fafnir)

De ring van Salomo

De laatste mogelijke inspiratiebron is de ring van Salomo, de wijze koning der Joden, die in de Middeleeuwen werd gezien als een magiër. Salomo had een ring waarmee hij o.a. alle demonen of geesten kon beheersen. Het was een zegelring met op het zegel, het teken van de Davidsster (ook wel Salomonszegel genoemd). Hij zette de koning der geesten Asmodeus en zijn hele geestenvolk aan het werk. Zij moesten van hem de tempel van Jeruzalem bouwen. Echter op een dag lette Salomo niet goed op en Asmodeus wist zijn ring te bemachtigen. Hij toverde de koning mijlen ver weg en deed zich daarna zelf voor als de koning. De werkelijke Salomo moest al bedelende thuis proberen te komen.  De ring werd door de duivelse Asmodeus in de zee geworpen en daarmee leek hij verloren. Maar een vis verzwolg de ring en werd vervolgens ‘toevallig’ gevangen door Salomo. Hij kon zijn rechtmatige plaats als koning weer innemen.
Zo kan je zeggen dat deze ring net als dè Ring naar zijn oorspronkelijke eigenaar terug wil. Verder kunnen zowel deze ring als de ring van LOTR hele volkeren in hun macht houden. Ze hebben vooral macht over de lagere geesten, die makkelijker te corrumperen zijn. Ook is de bezitter voor zijn macht, afhankelijk van zijn bezit van de ring. Een Arabische pré-Islamitische tekst zegt het volgende: Toen nam Salomo zijn ring en deed hem om en sprak: Dit is de ring waarin mijn gehele macht en heerschappij is gelegen, om alle schepselen en weerspannige duivels te gebieden.. (3) Qua esoterische betekenis komt – mijns inziens – deze ring nog het meest overeen met de Ene Ring.

Toch wat ook de inspiratiebronnen  van Tolkien zijn geweest; het gaat nooit om een directe ontlening, maar meer om een sublimering van alle magische ringen waar hij ooit over heeft gelezen.

seal solomon
(Het Salomonszegel en de Ouroborosslang)

Zit er een diepere betekenis verstopt in  LOTR?

Een volgende vraag is; wat is de diepere betekenis van de Ring? Ten eerste ontkent Tolkien categorisch dat hij LOTR en daarmee iets over de Ring geschreven heeft als allegorie. Hij zegt zelfs: ‘As for any inner meaning or ‘message’, it has in the intention of the author none. It is neither allegorical nor topical’. Dit betekend echter niet dat er geen diepere mythische laag in het boek te vinden is. Het was de intentie van de professor om de Noorse mythen te moderniseren en mogelijk zelfs om een soort van Angelsaksische mythologie te creëren. (4)

Persoonlijk  vind ik de diepere betekenis, die op onbewuste wijze in het boek terecht is gekomen, het meest interessant. Tolkien praatte over zijn boek niet als een verdichtsel, maar als een kroniek van ware gebeurtenissen. Hij vertelde over zijn schrijfproces: ‘… De verhalen ontstonden in mijn geest als gegeven dingen… en altijd had ik het gevoel dat ik iets aan het optekenen was dat er al was..’ Maar als deze gebeurtenissen niet hier hebben plaatsgevonden, waar dan wel? Voor mij speelt het verhaal zich af in de innerlijke wereld en vertelt iets over de ontwikkeling van het menselijk bewustzijn. De ring is hierin een cruciaal concept. (5)

OneRing

De esoterische betekenis van de Ene Ring

Voor mij is de ring te zien als een omsingeling – en daarmee verduistering – van je perceptie. Dit omringen van je ervaringswereld is het kosmische spel van de demiurg  die bepaalt wat je wel en wat je niet kan ervaren, zodat hij je kan manipuleren om je energie af te staan aan hem. Je wordt een slaaf van de beperking van je visie door toedoen van de Ring. Wie zoals Sauron de perceptie van een ander kan beheersen, smeedt op die wijze een band of Ring waarmee hij die ander aan zich kan binden en tot slaaf kan maken.  Dit kan ook bedoelt zijn voor goede doeleinden, zoals bij de wijze koning en tovenaar Salomo. Hij bedwong met zijn ring Asmodeus, de koning der Geesten. Zo werd hij gedwongen om samen met zijn demonenleger de beroemde tempel van Jeruzalem te bouwen. (6) Gandalf wordt verleid om de ring op een dergelijke wijze te gebruiken, maar weerstaat dit. Sauron gebruikt zijn ring alleen ten kwade. Hij bedwingt met zijn Ring een leger van orcs, goblins en mensen. Hij wil er ook de elfen, dwergen en goede mensen mee bedwingen en corrumperen. Zijn doel is de complete macht over en vervolgens vernietiging van de wereld, niets meer en niets minder! Voordat dit kan gebeuren wordt hij echter betrapt in zijn snode plannen. De macht van de Ring is alleen te bedwingen als de drager van de Ring al grote macht bezit. De meester van de Ringen had deze macht. Dragers van de Ring zoals Gollum en Frodo, die slechts kleine geesten zijn, worden er door gecorrumpeerd en uiteindelijk volkomen door beheerst.

Deze ringvorm komen we in de Noorse mythologie ook tegen als een draak-slang die rondom de hele wereld ligt. Dit is de Midgaardslang Jormungand wat ‘machtige schim’ betekend. Niemand lijkt voorbij de perceptie van de bekende wereld te kunnen komen door de angst voor deze draak. Maar eigenlijk is deze draak slechts een illusie. Wie de zwakke plek van de draak kent (meestal ligt deze in het hartcentrum) kan hem verslaan. Thor verslaat deze draak in de eindtijd. In de Volsunga Saga wordt dit tot menselijke proporties gebracht met de held Sigurd. Hij is te zien als de menselijke tegenhanger van Thor, hij verslaat de draak Fafnir. De draak met een zwakke plek op borsthoogte èn met een schat, inclusief een verdoemde ring.. Vervolgens kan hij door de ring van vuur gaan die de tovenaar-godheid Odin, om de burcht van Brunhilde heeft gemaakt. Zij ligt daar in een betoverde slaap en alleen Sigurd is dapper genoeg om door de vlammenwal heen te springen en haar zo uit haar toverdroom te bevrijden. Bij Tolkien zien we dezelfde motieven bij de draak Smaug, maar ook bij de angst en verlamming veroorzakende Nazgul, de negen koningen die door hun ringen onder de macht van Sauron stonden.

nazgul

Het gedicht, de negen, zeven, drie en één

Three Rings for the Elven-kings under the sky,
seven for the Dwarf-lords in their halls of stone,
nine for Mortal Men doomed to die,
one for the Dark Lord on his dark throne
in the Land of Mordor where the Shadows lie.

One Ring to rule them all,
one Ring to find them,
one Ring to bring them all
and in the darkness bind them
in the Land of Mordor where the Shadows lie.

Zo luidt het gedicht waarmee LOTR begint. Maar wat betekent het? De mensen kennen volgens de Noorse mythologie negen werelden. Drie werelden boven ons (Asgaard), drie in het midden (Midgaard of Middle-earth) en drie onder ons (Helheim). Voor de elfen zijn er slechts drie werelden. De boven- midden en onderwereld. Met de ringen van lucht (Vilya), water (Nenya) en vuur (Narya) konden zij elementenwerelden van onbezoedelde schoonheid vormen. Zij zien de wereld nog veel meer als een geheel en waren daardoor niet door Sauron te corrumperen. De dwergen kennen zeven werelden, die zij zien als zeven bergen. Vandaar ook Sneeuwwitje en de zeven dwergen. Zij hebben hun eigen domein, de onderwereld, nog niet opgedeeld in drie delen. Daardoor kennen ze ook alle geheimen van Moeder Aarde en kunnen zij op schier magische wijze schatten uit de aarde onttrekken. Zij konden met behulp van hun zeven ringen de onderaardse wereld van het element aarde vormen tot een grote schoonheid, bergplaats voor onnoemelijke rijke schatten. De opdeling van de wereld in negen stukken, maakte een verdere opdeling onontkoombaar. De negen menselijke ringdragers werden één voor één tot slaaf gemaakt van de Heer der Ringen. De éne Ring is geen ring van éénheid, maar juist de negatie daarvan. Het is de mathematische nul, de ontkenning van al wat leeft. Het maakt iedereen tot inwoners van Mordor, het duistere en onvruchtbare land.

Voor zover de ring gebruikt wordt als instrument kan het slechts leiden tot het kwade. De ring van Sauron is een ring van duisternis, angst en onwetendheid. Zij vervormt de werkelijkheid tot een verwrongen en versplinterde veelheid en spiegelt de verslaafde mensheid voor dat dit alles is. Wanhopig probeert de mens zijn geluk te vinden in de verbrokkelde materie, maar wordt zo door de heer van die duistere materie tot slaaf of orc/demon gemaakt. Om te weten om welke verslavingen dit gaat hoeven we alleen maar om ons heen te kijken.

De werkelijke éénheid voorbij de drie werelden van de elfen heeft geen enkele ring meer nodig, in deze wereld is geen beperking, geen omwalling, maar alleen oneindigheid en overvloed zowel in tijd als in ruimte. Deze onbeperkte wereld is voor ons die geleerd hebben om te leven vanuit schaarste onvoorstelbaar. Alleen de Ringdrager als Meester der Ringen weet het grote geheim: er is geen Ring! (7)

Abe van der Veen

http://www.abedeverteller.nl

Voor een uitleg over de achtergronden van de Hobbit zie: https://abedeverteller.wordpress.com/2012/12/10/hobbits-goblins-en-hobgoblins/

of http://wp.me/p26qJo-79

1) Mabinogion – Lady of the fountain p. 164
http://en.wikipedia.org/wiki/Ring_of_Gyges

2) Tolkien A look behind the Lord of the Rings – Lin Carter p.133
Edda – vert. M. Otten (Reginsmal) p.162
http://www.isi.org/lectures/text/pdf/birzer.pdf
http://nl.wikipedia.org/wiki/Der_Ring_des_Nibelungen

3) Munin Nederlander – Thule p.41
http://en.wikipedia.org/wiki/Solomon

4) Tolkien A look behind the Lord of the Rings – Lin Carter p.132
http://home.comcast.net/~mithrandircq/Silmarillion_sources.htm#_ftn1
http://www.conservapedia.com/The_Lord_of_the_Rings (Noot onderaan)

5) http://www.hudiwoga.nl/Artikelen/Prana/Prana.asp: Hij schreef zijn werk als een chroniqueur van een oude, waargebeurde mythologische geschiedenis. Omdat déze visie min of meer onbekend is, wat uitlatingen van Tolkien en Carpenter. (3) ‘… De verhalen ontstonden in mijn (Tolkiens) geest als gegeven dingen… en altijd had ik het gevoel dat ik iets aan het optekenen was dat er al was…’. ‘… Het boek (‘In de Ban van de Ring’) zal waarschijnlijk heel sterk van zijn (hier beschreven) opzetfragment verschillen, wanneer het écht geschreven wordt, omdat het verhaal zichzelf schijnt te schrijven, wanneer ik eenmaal (her en der met de definitieve versie) op gang ben, – alsof de waarheid er dan uitkomt, die slechts kort en gebrekkig is gezien in de voorbereidende schetsen…’. ‘… Het valt mij (Carpenter) in dat hij (Tolkien) in alle uiterlijkheden op het prototype van een Oxfordprofessor lijkt… Maar dat is helemaal niet het geval. Eerder lijkt het alsof een vreemde geest de vermomming van een bejaarde professor heeft aangenomen…’. ‘… Hij (Tolkien) heeft een vreemde stem: diep, maar zonder resonantie, volkomen Engels, maar met iets erin dat ik niet kan omschrijven, alsof hij uit een ander tijdperk of van een andere beschaving was gekomen…’. ‘… En hij (Tolkien) praat over zijn boek (In de Ban van de Ring) niet als een verdichtsel, maar als een kroniek van ware gebeurtenissen; hij schijnt zichzelf niet te zien als een schrijver die bijvoorbeeld een kleine onduidelijkheid heeft laten staan welke moet worden verbeterd of nader uitgelegd, maar als een geschiedschrijver die licht moet werpen op een duister punt in een historisch document…’.

6) De tovenaar Merlijn had geen ring als sieraad, maar wel een ringvormige tafel. Met de Ronde Tafel, kon hij tijdelijk een wereld van welzijn en vrede in stand houden.

7) Hij houdt dit geheim in stand om dit voor zijn eigen plannen te misbruiken. Ook de Valar en de Maiar, goden en halfgoden weten van dit geheim en ook zij zwijgen, maar nu voor een nobel doel, om de mens uit eigen wil te kunnen laten opklimmen uit de duisternis.

Ja, ja en voor de Matrix fans inderdaad, er is ook geen lepel.. :p

Ook interessant:

Tolkien wrote of his concept of the One Ring: “I should say that it was a mythical way of representing the truth that potency if it is to be exercised, and produce results, has to be externalized and so as it were passes, to a greater or lesser degree, out of one’s direct control.”

Advertenties

Het zwaard van de koning

Het zwaard in de steen.

Bijna iedereen kent wel het verhaal van het jochie dat een koning bleek te zijn, toen hij bij toeval het zwaard uit de steen trok. Arthur had een zwaard nodig voor zijn pleegbroer Keye, omdat deze meevocht in een riddertoernooi. Onopzettelijk had hij een proef volbracht waar vele ridders zich op stuk hadden gebeten. Hij had  het zwaard uit de steen getrokken waarop stond: ‘Whoso pulleth this sword out of this stone and anvil, is rightwise king born of all England‘.  Hij bewees daarmee dat hij de rechtmatige nieuwe koning van Engeland was. Deze test was ontworpen door Merlijn de tovenaar. Het zwaard stak in de meeste versies niet direct in een stuk steen, maar in een aambeeld, wat weer vast zat in een groot, vierkant stuk marmersteen. Deze ‘zwaard in de steen’ episode komt al voor in de ‘Merlin’ van Robert de Boron uit ca. 1200. (1) Maar waarom maakt het trekken van een zwaard uit een steen iemand tot koning? Het is erg bijzonder en magisch, maar wat is de symboliek van een dergelijke daad? Om dit te achterhalen zal ik een aantal andere voorbeelden van zwaardtesten bespreken.

Sword in the Stone-420c_adss

Het zwaard in de steen die drijft op het water

Het is opmerkelijk dat ook de Graalridder Galahad dezelfde zwaardproef moet ondergaan. De vroegste versie van dit verhaal is de Proza-Lancelot uit het begin van de 13e eeuw. Deze keer zit het zwaard niet alleen in de steen, maar drijft de steen ook nog in het water. De ridders van de Ronde Tafel zien het zwaard en velen proberen het te bemachtigen. Op het zwaard staat: ‘alleen hij zal mij hieruit kunnen trekken aan wiens zijde ik zal hangen, en hij zal de beste ridder van de wereld zijn.’  Natuurlijk lukt het alleen Galahad om het zwaard uit de steen te trekken. Voordat hij dit doet neemt hij nog plaats aan de Ronde Tafel op de zogenaamde ‘gevaarlijke zetel’. Ieder die daar op zat ging ter plekke dood, maar de stoel bleek voorbestemd aan Galahad. Het zwaard zal Galahad niet direct tot koning maken, maar wel tot de beste ridder die er ooit is geweest. Later wordt hij alsnog koning van Sarras, het rijk van de Graal. (2)

Dit zwaard blijkt het oorspronkelijke zwaard van ‘the ill-fated knight‘ Balin  te zijn geweest. Zijn avontuur begon met de komst van een dame die een zwaard om haar middel had gegord. Zij presenteerde het zwaard aan alle ridders van Camelot, en vertelde dat zij dit zwaard moest blijven dragen tot een smetteloze ridder deze uit haar schede kon trekken. (de seksuele connotatie is duidelijk!) Vele ridders proberen het en falen, tot de arme ridder Balan het probeert en slaagt. Hij wordt zo de ridder met de twee zwaarden. Ondanks zijn edelheid, is zijn eerste daad met dit zwaard het onthoofden van de Vrouwe van het Meer. Vervolgens steekt hij de Graalkoning met de reliek van de Heilige lans in zijn liezen of scrotum (de zogenaamde ‘smartelijke steek’) om te eindigen met het vermoorden van zijn eigen broer. Het zwaard wordt vervolgens door Merlijn in een blok steen gezet, wat hij in de rivier laat drijven. Daar drijft het zwaard jarenlang rond, tot het moment dat Galahad de zwaardproef kan ondergaan. De eerste versie van dit bizarre verhaal is te vinden in de ‘Suite du Merlin‘ uit het midden van de dertiende eeuw. (3)

arthur-rackham-how-galahad-drew-out-the-sword-from-the-floating-stone-at-camelot_i-G-53-5390-9XVJG00Zwilliam russel flint womansword6

(Galahad trekt het zwaard uit de steen en de vrouwe toont het zwaard dat Balin zal trekken)

Het zwaard in de boom

In de laat 13e eeuwse Volsungen saga uit IJsland komt een scène voor die interessante gelijkenissen vertoont met de scène van het zwaard in de steen. Hierin is het Odin die in de centrale boom van het paleis van Völund, een zwaard steekt. Deze zogenaamde ‘Barnstok’ was een enorme boom die door het dak van het paleis heen groeide. Vervolgens riep hij: “Wie dit zwaard uit deze stam trekt, zal het van mij als een gift krijgen en hij zal ondervinden dat hij nooit in zijn leven een beter zwaard in zijn handen heeft gehad dan deze.” Dit gebeuren vindt plaats tijdens het huwelijksfeest van Signy de zus van Sigmund. Zij moet trouwen met Siggeir, koning der Goten. Hij heeft de eer om als eerste het zwaard uit de boom te trekken, maar faalt. Vervolgens falen ook alle andere krijgers, tot de jongste der zonen van Volsung, Sigmund het probeert en het zwaard wèl los krijgt! Siggeir vraagt het zwaard ten geschenke, maar wordt geweigerd, hij is hierover hoogst verbolgen en neemt later in het verhaal op gruwelijke en verraderlijke wijze wraak. (4)

397px-Odin_in_der_Halle_Wolsungs_by_Emil_Doepler

(Odin naast de Barnstok)

Het zwaard in de steen of boom als seksuele metafoor

Er is een frappante gelijkenis tussen dit verhaal en een oud Noors gebruik. Tijdens een huwelijksfeest werd een zwaard in de centrale paal van het huis gestoken. Hoe dieper de punt in de boom gestoken kon worden, hoe beter het huwelijk zou zijn. Zo wordt het zwaard een fallussymbool en het steken van het zwaard in de stutpaal is zo te zien als een teken van viriliteit van de bruidegom. Het woord Barnstok betekent dan ook kinderboomstam. Zo is het als een slecht teken te zien, dat bij de bruiloft van Siggeir, het de bruidegom niet lukt om het zwaard uit de boom te trekken. Hij verliest behoorlijk gezicht. Het is ook een veeg teken dat het Sigmund wel lukt, zeker gezien het feit dat hij later in het verhaal, een incestueuze relatie aangaat met zijn zus! (5)

In het geval van het zwaard in de ‘Barnstok’ – en mogelijk ook bij het zwaard in de steen of schede – kan je zeggen dat degene die het zwaard er uit trekt, daarmee bewijst dat hij zijn rijk vruchtbaarheid en voorspoed zal brengen. Toch blijft er dan de vraag; waarom gaat de test om het er uit trekken van het zwaard, in plaats van een test wie het zwaard het diepste in de boom/schede kan stoten? Om hier achter te komen moeten we de symboliek van het zwaard en de steen als symbolen van de elementen lucht en aarde uitdiepen.

barnstok

De betekenis van de gevaarlijke zetel

Arthur was een goede en rechtvaardige koning. Hij zou een tijd van glorie brengen. Dit was al te voorzien toen hij  het zwaard uit de steen trok ten teken van zijn rechtmatige koningschap. Echter ten tijde van de komst van Galahad is zijn rijk al een poos in verval. Bij de komst van Galahad wordt hij uitgenodigd om te gaan zitten aan de Ronde Tafel. Hij neemt zonder aarzelen plaats op de gevaarlijke dertiende zetel. Elke ridder die dat voor hem probeerde werd jammerlijk verzwolgen, maar Galahad kan rustig blijven zitten. De zetel is voor hem bestemd, zijn naam is er in gegraveerd. Deze Ronde Tafel kan je zien als de cirkel van het leven en het wiel van fortuin. De dertiende zetel is de dertiende maanmaand van het jaar. Deze behoort bij de winter, de tijd van aftakeling en dood. Galahad accepteert dit en weet de dood te omarmen. Fortuin èn tegenslag horen bij het leven. Hij accepteert de bloei èn het verval. Deze zetel is de steen van de materie en Galahad bewijst dat hij meester is over de zintuiglijke, materiële en dus vergankelijke wereld. Hiermee plaatst hij zich in een lange rij van mannen die hun waardigheid bewezen door te zitten op een steen of zetel van het noodlot!

De esoterische betekenis van het zwaard in de steen

Kort daarop zien Arthur´s mannen een steen in het water drijven met een zwaard tot aan het handvest in de steen gestoken. Ze halen het gevaarte uit het water en proberen één voor één het zwaard uit de steen te trekken en falen. Galahad lukt dit moeiteloos. Hij trekt het zwaard van de gedachten uit de steen van het materiële en zintuiglijke. In deze wereld lijken gedachten en materie onlosmakelijk met elkaar verbonden. Wie de materie kan beschouwen zonder gedachten, die ziet deze in hun ware aard. Wie zijn gedachten kan hanteren als een zwaard is objectief en kan een situatie beoordelen zonder beïnvloed te worden. Hij of zij is objectief en onthecht. Galahad kon ongedeerd blijven zitten op de stenen zetel. Hij is dus meester van de zintuiglijke wereld. Nu hij het zwaard uit de steen heeft getrokken is hij ook meester van de wereld der gedachten.

Met dit meesterschap kan hij de Graal tijdelijk op aarde brengen. Hij kan zorgen voor een Gouden eeuw van onvoorstelbare overvloed. Dit is echter geen materiële overvloed, maar een opnieuw op gang gebrachte stroom van gestolde energie, waardoor zijn rijk op een hoger energieniveau en zijn inwoners in een hoger bewustzijnsniveau terecht komen.

Galahad Being Led to the Seat Perilous by Edwin Austin Abbey

(Galahad wordt naar de gevaarlijke zetel gebracht)

Abe van der Veen
http://www.abedeverteller.nl

Zie ook mijn voorgaande artikel: De steen van de ware koning http://wp.me/p26qJo-eR

1) Merlijn de tovenaar of het boek van de Graal p.119
Thomas Malory – Le Morte Darthur (1485) p.10

Dit zwaard moet niet verward worden met  Excalibur. Toen Arthur in een van zijn gevechten, zijn zwaard ter hand nam voor een onrechtmatige zaak, brak het in stukken. Arthur overleefde de strijd wel, maar moest op zoek naar een nieuw zwaard. Deze kreeg hij van Nimue, de vrouwe van het meer. Zij wees hem een zwaard aan dat uit het water rees en door een hand werd vastgehouden. Dit was Excalibur. Toen Merlijn aan de koning vroeg wat hem het meest waardevol achtte, het zwaard of de schede, noemde Arthur het zwaard. Echter Merlijn antwoordde; het zwaard maakt u onoverwinnelijk, maar de schede is nog belangrijker, zij zal u onkwetsbaar maken! Later in het verhaal zal Morgaine hem de schede ontfutselen en zo verliest Arthur zijn onkwetsbaarheid.

Excalibur komt van het Welshe Caledhwch, wat weer verwant is met het Ierse Caladbolg. Caladbolg is het zwaard van Fergus, een van de meest legendarische koningen van het oude Ierland. Het woord betekent groot en hard zwaard.  Zijn zwaard wordt door Ailil gestolen als deze er achter komt dat hij met zijn vrouw Medb ‘slaapt’. Je kunt zeggen dat Ailil hiermee aangeeft dat hij zijn penis/ zwaard niet in andermans zaken mag steken! Fergus snijdt dan maar een houten exemplaar als vervanging. Later krijgt Fergus zijn zwaard terug en doorsnijdt hij hiermee – om zich af te reageren – drie heuveltoppen omdat hij niet tegen koning Conchobar mag vechten. De fallische connotatie is opmerkelijk omdat de Lia Fail ook al bekend staat als ‘penis van Fergus’.

Het beeld van een zwaard in een steen (of mogelijk in de aarde) blijkt al te hebben bestaan in het Sarmatië van de 3e Eeuw.

2) Malcolm Godwin – De heilige Graal p.11
Thomas Malory – Le Morte Darthur (1485) p.632

3) Thomas Malory – Le Morte Darthur (1485) p. 50
http://en.wikipedia.org/wiki/Sir_Balin

4) Volsungen saga http://book2look.de/vBook.aspx?id=5nYjPDbWBd&euid=2967251&ruid=0&referURL=http://book2look.de p.81
Ook in de saga van Hrolf Kraki komt een zwaard uit de steen episode voor: De held Bodvar Biarki gaat een grot binnen en vind daar een zwaard in het hart van de rots vastzitten. Zijn vader heeft het daar voor hem ingestoken om te testen of hij het zwaard waard is. Zijn beide broers konden het er niet uit trekken, maar Bodvar trekt het er wel uit en op hetzelfde moment schreeuwt het zwaard het uit! Helaas mag hij het zwaard slechts drie maal uit de schede trekken en zal dit elke keer de dood van iemand betekenen. (Scandinavian legends and folk tales p. 184)

5) http://en.wikipedia.org/wiki/Barnstokkr Davidson, H. R. (1960). “The Sword at the Wedding” as collected in Folklore, Vol. 71, No. 1 (March 1960).
Zowel stenen als bomen worden in de folklore wel gezien als de plaats waar de kinderen vandaan komen.  Het zou ook de beschermboom van de familie kunnen zijn, de boom die het (kinder)geluk van de familie met zich meedroeg. Dergelijke bomen waren er wel meer op Scandinavische erven, maar dan eerder naast dan in het huis! Er bestond een gebruik dat vrouwen een dergelijke boom aanriepen en zelfs omklemden tijdens de geboorteweeën. De Barnstok wordt ook wel gezien als een aardse variant van de kosmische boom Yggdrasil.

Nog later verliest Sigmund zijn zwaard tijdens een veldslag als Odin een snoeimes tegen hem opheft. Het zwaard breekt en Sigmund verliest zijn leven. Later zal het zwaard weer aaneengesmeed worden en overgaan in de handen van zijn zoon, Sigurd. Dit is het beroemde zwaard Gram. Waarschijnlijk heeft Tolkien zijn episode van ‘the shards of Narsil’ – waarin Aragorn het zwaard van zijn voorouderen terugkrijgt – op dit gegeven gebaseerd..

De ware koning en de brul van de Lia Fail

Met de aanstaande inhuldiging van een nieuwe koning is het interessant om te kijken, wat in heidense tijden een koning tot koning maakte. Net als nu waren de koninklijke regalia erg belangrijk als tekenen van zijn macht. De regalia in Nederland bestaan uit; kroon, scepter, rijksappel, banier en zwaard. Maar een koning kan natuurlijk niet gekroond worden op een ordinaire stoel! Ook de troon is een teken van zijn macht. De Engelse koningen werden gekroond op de troon in de kathedraal van Westminster. Onder die troon lag een curieuze steen. De steen van Scone, ook wel genoemd de Lia Fail of steen van het noodlot. Om er achter te komen waarom die steen zo belangrijk is om de macht van de Engelse koning te legitimeren moeten we een reisje in de geschiedenis maken. Te beginnen met de gelijknamige kroningssteen Lia Fail van Ierland.

Forradh8

(De heuvel van Tara, zetel van de hoge koningen van Ierland)

De Lia Fail

Ergens in de prehistorie van Ierland was er een invasie van een volk genaamd de ‘Tuatha de Danann’. Een bron zegt dat zij met schepen uit het noorden kwamen. Een andere beweert dat ze uit de lucht arriveerden in een mistbank. (1) Uit hun landen brachten ze vier schatten mee. De speer van Lugh uit Gorias, het zwaard van Nuada uit Findias, de Ketel van de Dagda uit Murias en de steen (Lia) van Fal uit Falias.  Elke schat heeft een imposante geschiedenis. Zeker het verhaal van de ‘Lia Fail’ is zeer intrigerend. Zij werd naar de heuvel van Tara gebracht. Tara is linguïstisch verwant aan Terra; aarde, en Tea; godin. Het was een heilige plaats van moeder aarde, het mystieke middelpunt van Ierland. Vanuit dit sacrale centrum heerste de hoge koning. Bij elke nieuwe koning die over Ierland ging heersen gaf de steen een brul. In de Cath Mag Tuiread uit de 12e eeuw staat het als volgt: ‘Out of Falias was brought the stone of Fal, which was in Tara. It used to roar under every king that would take the realm of Ireland.‘ (2)

Ook de ‘Milesiërs’, het volk dat kwam na de Tuatha Dé, liet zijn koningen hier kronen. Dit ging zo door tot de held Cuchulain de onwaardige Fiach tot koning wou laten kronen. De brul van de steen bleef uit, wat Cuchulain zo woedend maakte dat hij de steen in tweeën splitste met zijn zwaard. (3) Daarna bleef zij lange tijd stil. Omgevallen en genegeerd lag ze in Tara op de grond, tot Conn van de 100 veldslagen per toeval op de steen stapte. De steen schreeuwde prompt weer en niet slechts één keer, maar zij schreeuwde voor elke Ierse koning die van Conn afstamde. Daarna verscheen er voor hem een visioen van Lugh en de godin van de soevereiniteit, die elke latere koning nog bij name noemde. Conn was de eerste koning die van de steen een profetie hoorde over zijn glorieuze stamboom. Het inaugureren van koningen van Ierland op de Lia Fail zou door zijn gegaan tot circa 500 AD. (4)

Tara-LiaFail

Lia Fail zou ‘profetische steen’ betekenen of ‘steen van het noodlot’. Mogelijk wordt bedoeld dat zij het noodlot van de koning profeteert. Uitgebreider staat het woord ‘lia’ niet voor zomaar een steen, maar voor een steen met een cultische betekenis zoals een dolmen, cromlech of grenssteen. Fail is ook een woord voor een beschermende barrière, zoals een muur of heg. In dit geval bedoelt om profane ogen te weren van het sacrale ritueel. In een aantal teksten is de steen de Lia Faileas, dit betekent geest of schaduw. Het woord voor schreeuw in de brontekst is ‘geissid‘ wat niet zomaar een schreeuw, maar een luide gezagvolle uitroep is. Het is verwant aan ‘geasa‘, het woord dat staat voor de heilige verplichtingen en taboes van de sacrale koning. (5)

De brullende steen

Uit dit verhaal blijkt dat bij elke inauguratie van een heidens koning een ritueel hoorde waarop de koning op de steen moest staan (of zitten). Als de steen brulde dan was dit mogelijk een goedkeuring van de steen en daarmee van moeder aarde. De herkomst van dit geluid heeft velen geïntrigeerd. Er wordt wel gespeculeerd dat dit geluid gemaakt werd met behulp van een ‘bullroarer’. Het zou een imitatie van het geluid van de donder zijn. Andere teksten beweren dat de steen uit vreugde brult omdat het om een koning gaat met het goede Keltisch bloed dat door zijn aderen stroomt. Niets van dit al is in de bronnen terug te vinden.

Het is wel opmerkelijk dat Tara waarschijnlijk koningin betekend, en dat op deze plaats volgens de middeleeuwse wettekst seanchas mor‘ een symbolisch huwelijk plaatsvond tussen de koning en Maeve, de godin van het land. Een van de legendarische minnaars van Maeve was koning Fergus. Naar hem werd de Lia Fail, de ‘bod feargais‘ oftewel de penis van Fergus genoemd. Dit laatste is echter 19e-eeuwse folklore. (6) Toch rijst hierdoor bij mij het vermoeden dat de geheimzinnige brul er wel eens één van genot zou kunnen zijn.. De steen Lia Fail zou dan de Fal(lus) van de hemelgod zijn die in de vulva van Tara als middelpunt van Ierland wordt gestoken. Als de koning optrad als remplacant van de dondergod Taranis dan zou de eenwording prima geklonken kunnen hebben als het tromgeroffel Taran-Tara, Taran-Tara wat nog steeds gebruikt wordt als onomatopeïsch geluid voor het tromgeroffel dat een grootse gebeurtenis aankondigt! In ieder geval is de Lia Fail een gewijde steen, mogelijk beschermt door een heg, die op een luide wijze de nieuwe koning proclameert. (7)

Het eiland Ierland werd naar de Lia Fail wel Inis Fail genoemd. Het eiland van het noodlot, of het eiland beschermd door een heg. Dit maakt het hele eiland tot een sacrale plek!

The Lia Fail or Stone of Destiny at The Hill of Tara, Co. Meath

(De steen die nu op de heuvel van Tara staat en daarmee mogelijk de Lia Fail)

De steen van Scone

De steen van Scone wordt – net zoals de steen van Tara – in het Gaelic ook Lia Fail, oftewel steen van het noodlot genoemd. Volgens Schotse historici vanaf de 13e eeuw (o.a. Boetius en de ‘Rhythmical Chronicle’) zou dit om een en dezelfde steen gaan. Deze zou uitgeleend zijn in de 6e eeuw om koning Fergus van Dalriada – een Schots deelkoninkrijk – te kronen. Hij zond de steen echter niet terug. (8) De kans is groot dat dit verhaal gefabriceerd is om de claim op de troon van bepaalde Schotse koningen te sterken. Ierse bronnen uit de tiende eeuw zeggen namelijk dat de Lia Fail in die tijd nog gewoon op zijn plaats in Tara stond, ook al werd zij toen niet meer als kroningssteen gebruikt. (9) De Schotse steen stond oorspronkelijk in Argyll en daarna pas in de hoofdstad van Dalriada; Scone.

j_raffaello

(Jacob droomt met zijn hoofd op de profetische steen en ziet de hemelladder)

De heilige steen van Bethel en de vervloekte ‘Hag of Scone’

Over de steen van Scone gaan de meest wilde verhalen: Zij werd wel Jacob’s kussen genoemd, naar de steen van Bethel. Aartsvader Jacob droomde daar over een ladder naar de hemel. Jozef van Arimathea (degene die de Graal naar Glastonbury had gebracht) of anders de profeet Ezechiël zou de steen van Bethel meegenomen hebben uit het Heilige land naar Ierland en vervolgens naar Schotland. Ook de heilige Columba zou er zijn hoofd op hebben gerust. In de versie van de Scottichronicon (15e E) werd zij door een prinses genaamd Scota uit Egypte, via Spanje en Ierland, naar Schotland gebracht. Zij zou haar naam aan Schotland hebben gegeven. Scota (schaduw) wordt wel gezien als een naam voor de godin van het land. De steen is ook bekend als de ‘hag of Scone’. In een oude Deense ballade wordt verteld van een zeereis van de Heilige Olave. Hij zeilt zelfs over de heuvels van Scone, maar een ‘hag’ met haar spinnewiel is hierover ontstemd. Ze zegt: ‘je bent door mijn kelder gevaren!’. Sint Olave verandert haar vervolgens in een steen. De kans is groot dat deze ‘hag’ altijd al vereerd werd in de vorm van een steen. Zeker als steen van het noodlot en verbonden met Scota, godin van het land, hoort de steen bij de ‘hag’, de donkere kant van de Godin. (10)

westminster

(De troon van Westminster met daaronder de illustere steen)

De steen onder de troon van de Engelse koningen

De steen van Scone werd tot 1296 door diverse Schotse koningen voor hun kroningsceremonie gebruikt. Zij werd echter door Edward I in dat jaar gestolen en naar Engeland gebracht. Daar lag hij lange tijd als kroningssteen onder de kroningsstoel in de kathedraal van Westminster. Zo deed hij dienst om de kroning van de Engelse koning kracht bij te zetten en – en passant – zijn claim op Schotland te legitimeren.  Anderen beweren dat Edward nooit de juiste steen vond. Zijn vorm komt inderdaad niet overeen met beschrijvingen van de steen uit de 13e eeuw. Zij zou uitgehold zijn om als stoel te dienen en versierd zijn met inscripties. Deze kenmerken ontbreken bij de huidige steen. (11) Toch blijven vele historici van mening dat de steen van Westminster en die van Scone één en dezelfde is. Deze steen is in 1996 terug gebracht naar Schotland en ligt nu in Edinburgh Castle.

stone of sconestone2

(links de steen onder de kroningsstoel van Westminster, rechts de steen zo die er uit zou moeten zien volgens de middeleeuwse beschrijvingen.)

Symbolische duiding van de steen

Als een van de vier schatten van het mythische volk van Danu wordt de steen gezien als de vertegenwoordiger van één van de vier elementen. Zij is het vrouwelijke element aarde dat verbonden is met het noorden. Aarde staat als element voor de vijf zintuigen waarmee wij de materie kunnen ervaren, dus voor de zintuiglijke waarneming en al het lichamelijke. Dit is weer verbonden met moeder aarde in haar meest materiële vorm als moeder van de materie. Als zodanig is zij ook ‘Maya’ de moeder van de illusie van materie, van de uiterlijke verschijningsvormen waarin wij vastzitten tot onze dood. Zij wordt geassocieerd met de dood en omdat de dood onherroepelijk is wordt zij ook gelinkt aan het noodlot (destiny of fate in het Engels). Het lot wat wij allen uiteindelijk onder ogen moeten zien.

Gewone mensen worden pas bij hun dood uit deze betovering gehaald. Van sacrale koningen werd verwacht dat zij, na de inwijding van hun kroning, een connectie konden maken tussen hemel en aarde. Bij de Grieken betekende het woord troon naast zetel voor een God of koning ook hemelsteun of hemelpilaar. Zo is de troon (en de steen eronder) te zien als een kosmische as, een verbinding tussen hemel en aarde. (12) De beste Keltische koningen konden door deze verbinding hun land tijdelijk tot een paradijs op aarde maken. Hiervoor moesten zij eerst op de steen van het noodlot staan of zitten. De Lia Faileas (van Scota) als steen van de geest of schaduw, zal de koning tijdelijk tot een geest gemaakt hebben. Onkundig van zijn materiële verschijningsvorm. De steen van Scone als ‘hag’ van Scone is dan een voorbeeld van de oudste wijze waarop de godin werd verbeeld: als een aniconisch blok steen! De koning werd tijdelijk opgeslokt door deze godin – via de steen – om zo beproefd te worden, en werd vervolgens weer uitgespuugd. Overleefde hij deze test zonder dood te gaan of waanzinnig te worden, of – nog erger – zonder er iets van te merken, dan zou er een schreeuw of brul of luide uitroep klinken van onder de koning vandaan. Het kosmische orgasme, de schreeuw van goedkeuring van het land. De koning is de soevereiniteit van Ierland of Schotland waardig. (13)

Abe van der Veen

http://www.abedeverteller.nl

1 Dit betekent het volk van Danu. Danu is waarschijnlijk de naam van hun godin. Over dit volk gaan vele verhalen, zij worden gezien als de oude goden van de Ieren, maar ook wel als een benaming van het elfenvolk.

The encyclopaedia of celtic myth and legend – John and Caitlin Matthews p. 45

2 The encyclopedia of myths and secrets – B. Walker p. 976

The encyclopaedia of celtic myth and legend – John and Caitlin Matthews p. 45

In de Lebor Gaballa Errenn staat bijna hetzelfde: §57. It is the Tuatha De Danann who brought with them the Great Fal, [that is, the Stone of Knowledge], which was in Temair, whence Ireland bears the name of “The Plain of Fal.” He under whom it should utter a cry was King of Ireland; until Cu Chulainn smote it, for it uttered no cry under him nor under his fosterling, Lugaid, son of the three Finds of Emain. And from that out the stone uttered no cry save under Conn of Temair. Then its heart flew out from it [from Temair] to Tailltin, so that is the Heart of Fal which is there. It was no chance which caused it, but Christ’s being born, which is what broke the owers of the idols.

3 A guide to Irish mythology – D. Smyth 96

4 http://en.wikipedia.org/wiki/Conn_of_the_Hundred_Battles  ‘Baile in Scail’

5 http://www.danann.org/library/symb/lia.html

The encyclopaedia of celtic myth and legend – John and Caitlin Matthews p. 461

6 The encyclopaedia of celtic myth and legend – John and Caitlin Matthews p. 83

Van de penis van Fergus werd gezegd dat hij zeven vuisten lang was en zijn scrotum was de grootte van een ‘bushel bag’. Hij had zeven vrouwen nodig om zijn lust te kunnen stillen.. Het ‘epithet’ van Maeve, ‘met de willige dijen’ zegt genoeg..

http://en.wikipedia.org/wiki/Hill_of_Tara

7 The encyclopedia of myths and secrets – Barbara Walker (p. 976) Zij omarmt ook deze geweldige zij het zeer speculatieve theorie dat het gebrul van de steen, als geluid van de donder, ook het geluid was van de eenwording van moeder aarde met de hemelvader. Dit geluid zou dan ongeveer klinken als Taran-Tara.

8 http://en.wikipedia.org/wiki/Lia_F%C3%A1il

9 http://www.libraryireland.com/Wonders/Lia-Fail-2.php

10 Folklore myths and legends of Britain – Readers Digest p. 448

Walker – Dictionary of symbols and sacred objects p. 523 + encyclopedia p. 941

http://www.thesonsofscotland.co.uk/thestoneofdestiny.htm

Het bepalen van het noodlot is een van de taken van de godin, vooral in haar duistere aspect. De andere naam voor Schotland, Caledonia, betekend door de Cailleach gegeven. Ook de Cailleach is een donkere godin.

Ancient Danish ballads volume 1 p.361

‘they saild across the hills of Scone, and turned the swarthy elves to stone,
there stood a hag with spinning wheel, and why should we thine anger feel?,
Saint Ollave, thou with ruddy beard, thy ship has through my cellar steered,
The saint looked back, thou hag of Scone, stand there and turn to granite stone.’

11 http://www.his.com/~rory/stone.html

http://www.philipcoppens.com/stone_destiny.html

In een curieus 19e eeuws krantverslag wordt melding gemaakt van een meteorietsteen die bij opgravingen werd gevonden vlakbij de plaats waar koning Macbeth zijn kasteel had. Dit zou dan de begraven en verstopte echte steen van Scone zijn. Vooral het detail van meteoriet is erg interessant, gegeven het feit dat ook andere sacrale stenen zoals de Ka’aba van meteorietsteen zouden zijn.

12 http://en.wikipedia.org/wiki/Throne

13 Het beeld van opslokken en weer uitgespuugd worden is niet een traditionele omschrijving, maar een verwoording van mijn eigen ervaring met de kracht van de godin in de steen.

Als de Lia Fail van Tara toch meer stond voor een fallus dan nog blijft de conclusie intact. Ook dan is er in het centrum van het land een moment van éénwording tussen koning en Godin. Nu niet met de rituele dood als inwijding, maar dmv het ‘heilig huwelijk’.

Verder: Ook in het Middeleeuwse Zweden en Slovenië werden koningen op een steen gehesen als onderdeel van het kroningsritueel. In de oudheid moesten iig de Perzische koningen op een steen gekroond worden (Plinius).

Ook interessant: In the second place the coronation stones used so generally by the Gaelic tribes all over Ireland and Scotland, were comparatively small and portable, like that now under the Coronation chair at Westminster which is a flag 25 inches by 15 inches by 9 inches thick. But the present pillar-stone at Tara is 12 feet long by nearly 2 feet in diameter. It would be very unsuitable for standing on during the ceremonies of installation and coronation

Valknutr of Hrungnishjarta; knoop van de gevallene of moedig hart van Hrungnir

Al jarenlang loop ik rond met een houten kettinkje om mijn hals; de zogenaamde ‘valknut’ of op zijn Noors ‘valknutr’. Het heidens Scandinavische symbool bestaat uit drie in elkaar gehaakte driehoeken of uit een band die zo geknoopt is, dat hij drie driehoeken vormt. Knut is knoop en ‘val’ komt van ‘valr’ oftewel de gevallene op het slagveld. Het is de knoop van  de gevallene. Of toch niet? Het woord blijkt een onbekende herkomst te hebben en in ieder geval komt het in geen enkele middeleeuwse bron voor. Ook andere benamingen van dit symbool zoals toverknoop, knoop van de Vala en heilsknoop zijn van de negentiende eeuw of later. In de Snorra-Edda is er wel sprake van een geheimzinnig teken met drie punten; het hart van Hrungnir. Er is veel voor te zeggen dat dit de oorspronkelijke benaming van de valknut is. (1)

Sacrificial_scene_on_Hammars_-_ValknutDSCN2186

(Fig. links tricursale valknut op steen van Hammars, rechts unicursale valknut om mijn eigen hals)

De naam valknut blijkt een negentiende eeuwse interpretatie van het teken te zijn op basis van een aantal 7 tot 10e eeuwse gedenkstenen, voornamelijk van het Zweedse eiland Gotland. In de context van die afbeeldingen zag men het als een teken van iemand die gewijd is aan Odin en in het verlengde daarvan als het teken van een op het slagveld gesneuvelde krijger die verwelkomt wordt in het Valhalla. Om te zien of dit beeld klopt moeten we die stenen eens gaan bekijken..

Valknut, paard, ring en drinkhoorn

De valknut komt – op de stenen – het meest voor tussen de benen van een paard. In de Tjängvide gedenksteen is dit paard achtbenig en in die van Lärbro komt ook een achtbenig paard voor. Dit zou kunnen duiden op het achtbenige paard Sleipnir van Odin dat hij gebruikt om de negen werelden te bereizen. Ook valt de ring op die de krijgers omhoog heffen. De ring van Odin is Draupnir waaruit elke negende nacht negen nieuwe ringen  druppelen.

Lärbro Tängelgrda steen

Tjängvide gedenksteenDSCN2182

(Figuren zijn: Steen van Lärbro Tangelgarda, steen van Stora Hammar en gedenksteen van Lokrune)

De krijger – of hij nu Odin is of niet – wordt opgewacht door een gemantelde gestalte die iets omhoog heft wat mogelijk een drinkhoorn is. Vaak wordt hier een verwelkomende Walkure in gezien. Zij zou dan in haar hand een hoorn gevuld met mede of bier houden. Een welkomstdronk voor de net in het Valhalla aangekomen krijger.

In de gedenksteen van Lillbjors vinden we naast de valknut een vergelijkbaar symbool boven de krijger bestaande uit drie ineengevlochten drinkhoorns. Dit symbool komt ook voor op de steen van Snoldelev. In de cultus van Odin is de mede een belangrijke drank. Het geeft inspiratie en mogelijk zelfs extase. De krijgers die aanzitten in de Valhall genieten het voorrecht om van die mede te drinken. (2)

30-01-10/50Runensteen van Snoldelev Denemarken 8e Eeuw

(fig. links gedenksteen van Lillbjors, rechts runensteen van Snoldelev)

De valknut als teken van inwijding

In de steen van Stora Hammars bevindt de valkrune zich boven een gebogen mansfiguur die een inwijding lijkt te ondergaan. Het zou kunnen dat hij gemerkt wordt met het valknut teken met een speer door een priester of door Odin zelf. Roofvogels vliegen rondom het tafereel. Mogelijk zijn het Walkuren die de krijger hebben uitverkoren. (3)

800px-Sacrificial_scene_on_Hammars_(II)

(Steen van Hammars 8e e nC., Gotland)

Ook de scene die afgebeeld wordt op het rechterzijvlak van het Angelsaksisch runenkistje (7e E n.C) zou om een inwijding kunnen gaan. Deze hoogst merkwaardige afbeelding toont de valknutr opnieuw onder het (doden)paard. Rechts zien we een figuurtje in een soort van holle heuvel en daarnaast lijkt het alsof iemand een mantel krijgt omgegespt. Links van het paard staat een krijger tegenover een zittend paard-mens. Boven het paard staan de woorden ‘risci bita’; door het riet gebeten. De randinscriptie is te vertalen als: ‘de woud-god zit op schade-berg brengende ongeluk, zoals Erta eiste zij zaaien zorg en hartetreurnis’.

Erta is de Angelsaksische moeder aarde. Haar naam is verwant aan die van Hertha en het hart, en aan Urth, de oergodin van het noodlot. Zij is de ene godin die ook drie is in de vorm van de Nornen of schikgodinnen. De valknut zou een passend symbool voor hun – en daarmee van het lot – zijn. De vorm van drie vrouwelijke driehoeksvormen in één past hier goed bij. De zorg en treurnis die Erce en de woud-god (Odin?) veroorzaken kan die van de inwijding zijn, waarbij de oude hechtingen en (familie)banden worden verlaten, en een semi-dood wordt ondergaan door in de holle onderwereldberg te gaan. Na die inwijding is er geen angst meer voor de dood. De krijger wordt een mantel omgeslagen – mogelijk van wolven of berenhuid – en opgenomen in het Einherjar, de aan Odin gewijde krijgslieden. (4)

800px-Franks_Casket_-_Right_side Angelsaksisch runenkistje 7eE

(fig.: rechterzijpaneel van het Angelsaksisch runenkistje 7eE)

Triquetra en Triskele

Ook het tafereel met triquetra op de steen van Sanda zou om een inwijdingsmoment kunnen gaan. Het triquetra symbool is ook te zien op het Gosforth kruis. Daar zien we een krijger die op het punt staat om door een slang-draak opgeslokt te worden. Aan de andere kant van het monster zien we het triquetra teken. Mogelijk als een symbool van de dood- en wederopstanding van de krijger.

De steen van Sanda met TriquetraGosforth kruis Cumberland

Zowel de driehoek in de valknut als de vesica piscis in de triquetra worden gezien als symbolen van het drievoudig vrouwelijke. (5) De driemaal drie is het getal van de negen Walkuren, maar ook de negen nachten dat de inwijding van Odin zelf duurde en de negen machtige spreuken die hij daarna leerde. Van triquetra naar triskele is maar een kleine stap en er is zelfs een voorbeeld waar de valknut en de triskele worden gecombineerd. De zwarte vogels doen weer denken aan de Walkuren. Ook de walkuren – die de gedoemde krijgers uitkiezen op het slagveld en ze verwelkomen in het valhalla – hebben zo een sterke associatie met de valknut.

Zevende eeuwse Frankische triskele met raven en valknutvalknut op Oseberg bed

(Links Frankisch kistje 7e E en rechts Valknut gevonden op schip van Oseberg)

Het enige voorbeeld van een Valknut dat nog te geven is dat meer licht op de kwestie schijnt is die op het bed in het Oseberg schip. Dit was een schip dat begraven lag in een grafheuvel in Denemarken. Dit is de enigszins magere oogst van oude afbeeldingen van de valknut. Er schijnen nog wel meer afbeeldingen van het valknut symbool te zijn uit de heidense tijd, maar ik heb ze niet gevonden. Dit maakt het niet makkelijk om de betekenis van de valknut te achterhalen, gelukkig is er nog één mogelijke bron.

Hart van Hrungnir

In de proza Edda van Snorri Sturluson – in het deel genaamd Skaldskaparmal –  wordt de mythe verteld van de reus Hrungnir, zijn paardrijwedstrijd met Odin en zijn duel met Thor. Hierin komt de volgende zinsnede voor: ‘Hrungnir had een vermaard hart, gemaakt van keiharde steen, gepiekt met drie punten, net zoals het magisch geritste teken dat later van een hart werd gemaakt en sindsdien ‘Hrungnishjarta’ wordt genoemd.‘ (6)

Het zou niet vreemd zijn als dit refereert naar de ‘valknut’. Hrungnir gaat een wedstrijd aan met Odin wiens paard het snelste is. De reus verliest, maar door zijn snelheid is hij al wel met zijn paard in de Asengaard beland. Hij krijgt daar van Odin een vrijgeleide en betreed het Valhalla. Walkuren verwelkomen hem daar met een drinkhoorn gevuld met mede of bier. Dit tafereel lijkt sterk op de afbeeldingen van de krijgers te paard op de gedenkstenen, behalve dan dat Hrungnir een reus is en geen mens. 

Hrungnir4

De moed van Braller

De betekenis van ‘Hrungnishjarta‘ valt ook uit het verhaal op te maken: Het wordt aangehaald vlak voor het begin van een duel tussen de reus en Thor. Een goed moment om een teken van dapperheid te introduceren. Hrungnir betekend zoiets als braller. Onder invloed van de mede wordt hij inderdaad overmoedig en opschepperig. Toch blijkt zijn opschepperij niet slechts grootspraak. Hij was de kampioen en allersterkste van de reuzen. hij zal vechten tegen de kampioen der goden; Thor. In de oudtijdse gevechten tussen kampioenen van de ene en de andere stam, was brallen, uitdagen en snoeven standaard repertoire. Hiermee hoopte je de tegenstander te intimideren.  Zijn stenen hart blijkt een moedig hart, want hij gaat het duel met Thor aan zonder angst of aarzeling. (7) 

De lafheid van Mistkalf

De strofe over het hart van Hrungnir komt vlak na de episode waarin de reuzen een  strijdmakker voor Hrungnir maken van klei De reuzen zochten voor deze ‘Mökkurkalfi’ (Mistkalf of Moddervoet) een geschikt hart, maar vonden niets ander dan het hart van een merrie. Het hart van de merrie blijkt een bang hart en mistkalf pist van angst  in zijn broek. Hij wordt makkelijk verslagen.

Nu wordt op het Angelsaksische runenkistje links een als paard vermomd mens afgebeeld. Je zou haar als een paardgemaskerde Germaanse priesteres oftewel Volva kunnen kenschetsen. Zij heeft een tak in haar hand. Mogelijk merkt zij daarmee de krijger die tegenover haar staat. Vanaf dat moment heeft hij – net als Odin – het vermogen om te reizen door de geestenwereld. Hij heeft het hart van de merrie gekregen en kan net als  Sleipnir de negen werelden bereizen. De valknut is dit teken van de negen in drie in één.

Rechterzijvlak Angelsaksisch runenkistje

De mythe van Hrungnir en zijn duel met Thor zou een latere kritiek op dit teken kunnen zijn. Hrungnir die dit vrouwelijke teken draagt wordt verslagen door Thor die het mannelijke teken van de moker Mjölnir draagt. De ouderwetse reuzen met hun wapens van steen, hebben nog vertrouwen in het oude vrouwelijke teken ‘Hrungnishjarta’ en plaatsen een merriehart in het lijf van de metgezel van Hrungnir, Mistkalf. Het blijkt echter een te klein hartje voor zijn grote lijf.

Dat dapperheid in het hart zit is nog te horen in uitdrukkingen als, ‘iemand een hart onder de riem steken‘  (iemand moed inpraten) of ‘een grote mond, maar een klein hartje‘, wat je zegt van iemand die wel opschept, maar daarna weinig moed toont. In het Engels ken je de uitdrukkingen ‘he takes heart‘ en ‘have a heart‘, waarbij het beide keren om moed gaat. Wie ‘courage’ heeft, heeft de innerlijke kracht van het hart (fr; coeur). Wie moed heeft houdt op met denken, laat zijn gemoed spreken en zet deze om in dadendrang. (8) 

Moed en noodlot

De dapperheid van Hrungnir en andere strijders uit de heidense tijd kwam vanuit een gevoel dat het lot al bepaald was. De drie noodlotsgodinnen hadden al beslist hoe lang het leven zou zijn. Wyrd of Urth had het web van war al geweven. In zo’n situatie is angst overbodig, de uitkomst van de strijd stond toch al vast. Het was zaak om eervol en standvastig mee te werken aan de uitvoering van zijn eigen lotsbestemming. Een hart van steen maakt zonder mededogen, maar ook zonder angst. Vele krijgers vielen – net als Mökkurkalfi – ondanks dit lotsdenken toch ten prooi aan angst. De aan Odin gewijden hadden de dood onder ogen gezien en gereisd met het dodenpaard. Zij kenden hun lot en aanvaardden het, dit maakte ze dapper. De valknutr kan gezien worden als hun teken. Niet slechts als strijder in de oorlog, maar ook als reiziger van de negen werelden en krijger in de andere wereld tegen de negatieve kosmische krachten. 

Zo is de positie van de valknut (of hrungnishjarta) – onder de poten van het dodenpaard of dichtbij de oorlogs- en tovenaar-godheid Odin – duidelijk. Toch is het niet het teken van Odin, maar eerder van Urth / Ertha. De driehoek en ook het hart zijn tenslotte vrouwelijke symbolen en Odin had zijn kracht en wijsheid verkregen uit een vrouwelijke bron. (9)

Abe van der Veen

http://www.abedeverteller.nl

1) Tot aan het stuk van Hrungnir is mijn verhaal vrij gelijkend op dat van Farwerck of datgene wat http://www.nederlandsheidendom.nl/webstek/valknut.html er van zegt. Toch is dit ‘taking of the evidence’ noodzakelijk om mijn punt te maken zodra we belanden bij de mythe over het duel Hrungnir en Thor.

http://en.wikipedia.org/wiki/Valknut

Farwerck – Noordeuropese mysterieën p. 598 e.v.a.

2) De stenen en hun omschrijving vindt je o.a. in  http://www.nederlandsheidendom.nl/webstek/valknut.html

Farwerck – Noordeuropese mysterieën en

http://www.timothystephany.com/gotland.html en http://timothystephany.com/papers/Article-GotlandStones_ver2b.pdf

Herdenkingssteen Sanda: Viking memorial picture stone showing the saga of God Thor (son of God Odin) dedicated to the brothers Rodvisl. Sanda, Gotland (Sweden); 7th-10th century. / Viking picture stone of Lillbjors Gotland with God Odin (Wotan) on his horse Sleipnir, welcomed by aValkyrie with a drinking horn. A viking ship is depicted at the bottom of the stone. 8th century. / The image stone at TängelgårdaLärbro parish, GotlandSweden is decorated with a scene of warriors holding rings, one (possibly Odin) horsed, with Valknutsymbols drawn beneath. 7e E / Hammars Stone zweden 8e E / Gedenksteen van Lokrune Valknut tussen de benen van een paard (172)

3) Vreemd genoeg laat de ene foto van Stora Hammars een gehangene zien en de andere foto een soort van vlek.. Zie hieronder voor een afbeelding met gehangene. Geen van de meest recente foto’s hebben echter een gehangene. Het heeft er veel van dat de foto iets is opgepoetst. Soms lijkt het of de wens de vader van de gedachte is..

Fig1a_StoraHammarsGedenksteen hammers

4) http://nl.wikipedia.org/wiki/Franks_Casket  

De oorspronkelijke tekst is: herh os sitæþ on hærmberge agl(ac) drigiþ swa hir i erta e gisgraf særden sorgæ and sefa tornæ

Farwerck – Noordeuropese mysteriëen: p. 602

Farwerck geeft de volgende vertaling: Hier zit de (als Wodan) vermomde op de berg van smarten. De inwijder sleept de ear-twijg (de met dit runenteken gemerkte kandidaat) naar het woud der  verschrikking, verhef u uit de grot van zorg en harteleed.

5) Valknut en triquetra worden beide als naam gebruikt voor het symbool van de drievoudig ineengevlochten ‘vesica piscis’ als deze te zien is op Scandinavische stenen. Qua vorm is er echter een duidelijk onderscheid.

Walker – Dictionary of symbols and sacred objects p. 36

 

6) Edda – Snorri Sturluson (vert. Marcel Otten) p. 103

7) http://en.wikipedia.org/wiki/Hrungnir echter: http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/brallen

Ellis Davidson gaat hier nog een stuk verder in. Zij beweert dat de Valknut het symbool is van de macht van de god Odin om te binden en ontknopen. Waarbij zij voornamelijk duidt op zijn macht om iemand te doen verlammen van angst of  juist los te barsten in strijdfurie of berserkerwoede. Getuige de knoopvorm van de valknut en de connectie die Hrungirs hart met moed heeft zou zij gelijk kunnen hebben, toch blijft dit op deze minimale gronden slechts een suggestie. H.E. Davidson – Gods and myths of Northern Europe p.147

8) www.etymonline.com/index.php?term=courage

http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/moed

9) Hij stal de drie vaten met mede van de reuzin Gunnlod door haar berg in te gaan en met haar te vrijen. Gunnlod betekent ‘krijgsonthaal’. Indien de krijger te paard met de valknut tussen de benen – zo wij die zien op de herdenkingsstenen – Odin is, dan zou zij degene kunnen zijn die hem met drank verwelkomt. Ook heeft hij ws. gedronken uit de bron van Urth onder de kosmische boom. Was het niet op het moment dat hij na negen nachten hangen aan de boom naar beneden reikte, dan wel toen hij dronk van de bron van Mimir, want de drie bronnen aan de drie wortels van Yggdrasil zijn uiteindelijk ook één.

http://en.wikipedia.org/wiki/Wyrd

Ook interessant: http://www.sacred-texts.com/bos/bos649.htm

De geheime symboliek van het hart

Met Valentijn worden vele hartvormige dozen chocola, rode rozen en roze gekleurde kaarten overdekt met hartjes uit naam van de liefde aan beminden gegeven. Het hart zal bonzen, kloppen, smelten of breken en dat allemaal uit naam van de heilige Valentijn. Het hart – eventueel doorboort door een pijl – is op 14 februari alomtegenwoordig.

Maar er is iets vreemds aan de hand met het hart en zijn symboliek. Het hartje lijkt namelijk nauwelijks op een werkelijk menselijk hart! Sommige dierlijke harten komen iets meer in de buurt, maar er is slechts één locatie van het menselijk lichaam die duidelijk overeenstemt met de vorm van het hart: de billen. Niet zomaar billen, maar de ronde billen van een vrouw, als je ze bekijkt als zij op haar buik ligt.

2058c3e8fc4b11e1a9d822000a1e9de9_6 - kopietumblr_ldune9fV6n1qznepvo1_500

Volgens sommige wetenschappers zou ook de omtrek van de vagina in opgewonden toestand een hartvorm hebben en ook de onderkant van de eikel zou die vorm hebben. Zo krijgt het samensmelten van harten wel een heel pregnante betekenis!

Het hartsymbool wordt doorboord door de pijl van de Griekse god Eros (voor de Romeinen Amor of Cupido). Zo beelden we het af als we verliefd op iemand zijn, of onze liefde voor iemand willen kerven in een boom. Hierin is duidelijk de symboliek van de coïtus te herkennen, de fallische pijl doorboort het vulvaïsche ‘hart’. Eros is de god van de erotische aantrekkingskracht..

Zo lijkt het er op dat ons symbool voor liefde, een meer erotisch begin had. Hierbij moeten we niet vergeten dat seksualiteit in de Oudheid ook sacraal kon zijn, gewijd aan god en godin. Dan zijn deze billen een heilige ingang. (1)

220px-Cupidon arrow-and-heart

Aphrodite met de mooie billen

Om dit te begrijpen moeten we een anekdote vertellen over de moeder van Eros; de liefdesgodin Aphrodite. Van haar wordt gezegd dat er één tempel heeft bestaan die gewijd was aan haar billen! Dit was de tempel van Aphrodite Kallipygos (oftewel met de mooie billen). Het zou de enige tempel zijn, die ooit gewijd is aan een lichaamsdeel. Dat laatste is maar zeer de vraag. (2)

Als je een tempel of kerk ziet als de schematische weergave van het lichaam van moeder aarde kan je net zo goed postuleren dat er een heleboel tempels  gewijd zijn aan een lichaamsdeel, of beter gezegd een heel lichaam! De ingang is dan te vergelijken met de vrouwelijke genitalia! (3)

Kallipygos3(Het beeld van Aphrodite Kallipygos oorspronkelijk 3e E vC)

Venusheuvel en moederkerk

De plaatsen die gewijd waren aan de grote godin, zeker in haar liefdes- en vruchtbaarheidsaspect noemde men in de middeleeuwen venusheuvel of ‘mons veneris’. Niet toevallig ook de naam van de schaamheuvel van de vrouw. Aphrodite Kallipygos, was meer regel dan uitzondering. De grot in deze berg leidde naar een tuin der lusten, een aards paradijs. Natuurlijk leidden al deze lusten voor de middeleeuwer uiteindelijk naar de hel. Maar hel is een andere naam voor die onderwereld van moeder aarde. (4)

Master_Taking_of_Tarento_-_Triumph_of_Venus_(Louvre).jpeg

(De middeleeuwse Venus met haar vele aanbidders. Let op de significant geplaatste stralen en ook op de yoni-vorm waarin zij staat)

Later heeft men het over ‘de heilige moederkerk’. Het is geen grote gedachtensprong om in de vorm van de kerk de baarmoeder van de Grote godin te herkennen. Aanwijzingen hiervoor zijn – naast het idee van een moederkerk – de vele malen dat er boven kerkdeuren in met name Ierland een afbeelding te vinden is van een vrouw die trots haar vagina tentoon spreid. Zij houdt deze zelfs wijd open met haar beide handen! Dit ornament heet de ‘sheela-na-gig’. In het onderstaande voorbeeld vinden wij de associatie met het hart terug.

Sheela-na-gig Sainte Radegonde, France

Het hart en moeder aarde

Het woord hart is verwant aan Hertha of Ertha. Dat is de naam die Germaanse stammen aan moeder aarde gaven. De Romeinse geschiedschrijver Tacitus noemt het zo: ‘Niets bijzonders gebeurt er bij deze stammen (van Noord Duitsland) behalve dat zij zich verenigen in de aanbidding van Hertha (Ertha) oftewel moeder aarde’.  (5)

Het symbool van het hart stond voor de ingang naar het binnenste van moeder aarde. Dat kon een grot zijn in een sacrale heuvel, een poort van een tempel, maar ook de vagina zo die te zien is tussen de billen en benen van een vrouw. (6)

Het hart is ook etymologisch verwant aan haard. Beiden staan symbool voor het vrouwelijke centrum. Beiden zijn het middelpunt, de focus waar alle aandacht zich op richt, maar ook van waaruit alles ontstaat! In dit geval gaat het niet om de billen, maar om het bonzend hart als centrum wat diep binnenin je zit. (7)

De dans van het kloppende hart

Het is bijzonder interessant om te zien hoe het bonzen en kloppen van het hart, te verbinden is met die van de lager gelegen regionen. Dit bonzen van het hart is te zien als het ritme van de scheppingsdans. In de Indische Upanishaden wordt gezegd dat de ziel in het hart danst als een klein mensje en daardoor horen wij het bonzen van ons hart, alsof het een trommel is. Tegelijkertijd is de ziel één met de dansende Shiva die danst in het hart van het universum. De hartslag is het ideale ritme voor dans, poëzie en seks oftewel voor creatie. Het hart is voor de Indiërs het centrum van het universum. De yogi’s noemen het ‘Chidambaram’, de grot van het hart. Door diep in zichzelf te keren kan de yogi de hartslag van het absolute horen. Binnenin dit hart danst de ziel. Hierin danste ook hun god Shiva en maakte met zijn bewegingen de voor ons zichtbare kosmos. Ook de Griekse godin Eurynome maakte al dansend de kosmos.. De dans van de duistere Indische godin Kali dreigde juist de wereld te vernietigen. (8)

shiva_nataraja_musee_guimet_25971Eurynome

(De dansende Shiva links en Eurynome rechts)

Karnen van het maanbloed

Je kunt zeggen dat de mens dit scheppend dansen nadeed in haar sacrale dans. Voor de oude Egyptenaren was dit letterlijk zo. Daar bestond het geloof dat het menstruatiebloed uit het hart naar beneden stroomde en daar het kind vormde, zowel het lichaam als de ziel. Deze theorie stamt nog uit de tijd dat men zich nog niet bewust was van de rol die de man in de voortplanting speelde. Elke vrouw vormde het kind in haar baarmoeder door daar het magische maanbloed te karnen. Dit deed ze door ritmische heupbewegingen te maken, waardoor het menstruatiebloed tot een foetus kan stollen. Dit ‘maanbloed’ kwam rechtstreeks uit het hart. Oude benamingen voor het kind als mijn hartebloed en bloedjes van kinderen en ‘het kind onder het hart dragen’ voor zwangerschap duiden op dit geloof. (9)

De weging van het hart op de schaal van Maat

Bij de Egyptenaren heet het hart ‘ib’ en is een van de belangrijkste van zeven (of vijf) zielen die de mens heeft (naast de Sheut, Ren, Ba en Ka). Het woord ‘ib’ betekent niet alleen hart, maar ook dansen en wordt dan afgebeeld door een dansend figuurtje. Het is de zetel van het gevoel, maar ook van het verstand en nog vele andere eigenschappen. In de Egyptische mythologie legt deze ‘ib’ hart-ziel na zijn dood een reis af in de onderwereld waar zij uiteindelijk wordt gewogen op een weegschaal.

maat-scales-justice0

In de ene schaal ligt de veer van de godin Maat, in de andere een hart als symbool van de ziel. Maat (Godin van waarheid en orde; de juiste maat der dingen) en Anubis staan ernaast en controleren het gewicht van de hart- ziel. Als zij net zo licht is als de veer dan kan zij door naar de volgende wereld. Zo niet dan wordt het onmiddellijk door een monster verorbert. Dit monster heet Ammit; ‘zij die harten verorberd’ of de verzwelger. Zij wordt afgebeeld als een krokodil met een leeuwenlijf en het achterste van een nijlpaard. Mogelijk is zij te zien als de godin in haar donkere gedaante. In de piramideafbeeldingen lijkt dit hart niet op ons hart symbool. Het schijnt wel te lijken op een schapenhart! (10)

egyptian heartsheart_wings

(Afbeelding links Egyptische hartamuletten. Eentje heeft de scarabee – als teken van wedergeboorte – er op staan)

Het hart van lust èn liefde

Zo is het hart het symbool van de ingang van het sacrale lichaam van moeder aarde. Wie dit binnengaat betreedt een magische, heilige plek. Dansen en vrijen is hier allesbehalve plat vermaak, het is een gewijde liefdesdaad. Het is de daad van het nader brengen van de grens naar het centrum en de drempel naar het midden. Iets wat alleen kan met open harten vervuld van liefde.

De gevederde pijl doorboort het hart. De onderwereld wordt betreden. De dans van het kloppende hart kan beginnen. Met de ronde bewegingen van de heupen van de vrouw en de ritmische stotende bewegingen van de man. Uiteindelijk smelten het mannen en vrouwenhart in het hart-ziel-centrum samen. Een kleine dood vindt plaats, een ziel wordt gewogen, het hart tegenover een veer. Even houdt de hele kosmos haar adem in, tot het oordeel wordt geveld: Het hart wordt verzwolgen, een nieuwe cyclus kan beginnen, de ziel kan opnieuw geboren worden. Een derde hart begint onhoorbaar, doch voelbaar te kloppen onder het hart van zijn moeder.  (11)

Abe van der Veen

http://www.abedeverteller.nl

1) ‘Op zijn hondjes’ was altijd het meest bedreven standje vòòr de missionarispositie gepropageerd werd, vanuit een mannelijk superioriteitsdenken.

Desmond Morris – Allemaal mensen p. 205

C. Blackledge – Het verhaal van V p. 80

http://www.godlikeproductions.com/forum1/message982266/pg1

2) De Griekse godin van de liefde is, bij de Romeinen Venus genaamd

D. Morris p. 200

3) Blackledge p.79

B. Walker – Dictionary of symbols and sacred objects p.99

http://en.wikipedia.org/wiki/Venus_Callipyge In het verhaal van Athenaeus wordt verteld van twee arme zusjes die ruzie hadden  wiens billen de mooiste waren, een voorbijganger mocht beslissen. Naderhand kon de rijke man die mooie billen niet uit zijn hoofd krijgen. Hij en zijn broer trouwden de twee zussen. Die in dankbaarheid voor dat feit een tempel oprichten voor de godin met de mooie billen; Aphrodite Kallipyge

Ook de tempel in Delphi – die voordat zij van Apollo werd, een tempel van Gaia was – is zo’n lichaam van moeder aarde complex. Een duidelijke aanwijzing daarvoor is de ‘navelsteen’ die bij de ingang ligt. Deze ‘omphalos’ (betekend navel of kleine fallus) is veeleer een clitoris.

Omphalos (De omphalos van Delphi)

4) Later werd dit verduiveld en de ingang naar het land van Venus werd ‘des duvels cutte’ (vreemd genoeg ook een scheldnaam voor een hunebed in de ME) of de kont/ cunt van de duivel, maar waarschijnlijker van de moeder of grootmoeder van de duivel.. Deze duivelskont als ingang naar de hel vinden we soms afgebeeld in schilderijen over het Laatste Oordeel. De middeleeuwse minnezanger Tanhäuser belandde in de berg of heuvel van vrouw Venus. Ook rond zwervende gesjeesde studenten (vaganten) beweerden dat ze in die ‘berg’ geweest waren. Hel, komt van Hel, Hella, Holda of ook wel vrouw Holle, de onderwereldgodin van de oude Germanen.

5) Tacitus – De Germania http://www.pitt.edu/~dash/ertha.html

6) K. Logghe – Tussen hamer en staf p.113 Een ander belangrijk moeder aarde symbool is de vorm van het hoefijzer.

Het hart teken is ontelbare malen te vinden als ornament op smeedwerk en houtsnijwerk op deuren, hekken en geveltekens. Mogelijk begon dit gebruik toen men nog weet had van de oorspronkelijke betekenis.

7) http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/hart

8) B. Walker – Dictionary of symbols and sacred objects p. 174, 317

B. Walker – Encyclopedia of myths and secrets p. 376

http://en.wikipedia.org/wiki/Nataraja

Ook de duistere godin Kali is een danseres, maar deze dans is juist een extase van vernietiging en slachting. Pas als Shiva – haar echtgenoot – tussen de slachtoffers gaat liggen en zij haar voet op zijn borst zet komt zij eindelijk tot rust.. http://en.wikipedia.org/wiki/Kali

9) Dit stuk is wat speculatiever, ik heb de bronnen van Walker namelijk niet kunnen vinden.. Maar te interessant om weg te laten!

Walker – Encyclopedia p. 375

Walker – Dictionary 175 p. 275

Ook de maan heeft in het oergeloof een rol bij de vorming van de foetus. Zielen zouden op de maan wonen en van daar uit indalen in het lichaam. Het tonen van de billen is ‘mooning’; de maan laten zien. Wie haar maan laat zien, geeft daarmee aan dat ze een kindje wil maken! Later werd dit ‘mooning’ een obsceen gebaar.

In een 9e eeuwse kloostercodex uit Mainz komt het hoofdstuk voor ‘Over dat ze geloven dat vrouwen de maan  kunnen belezen, zodat ze mensen het hart uit kunnen nemen. We kennen helaas alleen de titel van dit hoofdstuk..

10) Budge – Egyptian Language p.44

http://www.egyptianmyths.net/heart.htm  http://en.wikipedia.org/wiki/User:The_Land/Weighing_of_the_heart

11) De tantra brengt de beide harten samen. Het opent het hart van de man en de vagina of billen met de hartvorm van de vrouw. Zodat beiden al dansende en vrijende nader  tot elkaar kunnen komen op het ritme van de hartslag tot ze samen smelten. Het hartchakra is het 4e middelste chakra, met de kleur groen.

Andere interessante links:

http://www.aquiziam.com/twenty_symbols.html

http://www.reshafim.org.il/ad/egypt/religion/body_and_soul.htm

http://en.wikipedia.org/wiki/Heart_(symbol)

http://www.heartsymbol.com/english/index.html

De ster van Driekoningen en het ‘duivelse’ pentagram

Je ziet ze in deze dagen nog voor de ramen hangen; de kerstster. Een ster met vijf punten, een sfeervolle verlichting in deze donkere dagen, met zelfs een vroom verhaal erachter hoe drie koningen op pad gingen om een kind te vinden dat de Messias zou gaan worden. Om dat kind te vinden moesten zij een ster volgen. Uiteindelijk scheen de ster exact boven de stal of grot waar het kindeke Jezus geboren was. Op zes januari Driekoningen is hun missie volbracht! (1)

kerstster2Magi_(1)

Dit vrome  verhaal schuurt aan alle kanten. De wijzen blijken ‘magi’, magiërs of sterrenwichelaars, hoogst verdachte lieden en de ster wordt meestal afgebeeld als het verfoeide occulte pentagram. Met twee punten boven wordt het gezien als teken van de gehoornde, een  teken des duivels! Oké met de twee punten naar beneden is het onschuldiger. Je kan er dan een gestileerde mens in zien – denk aan het Leonardo da Vinci mannetje -, toch blijft het verdacht. En juist dat teken zie je in en zelfs op de huizen van de meest godsvruchtige families! (2)

levi

Sterrenstof

Bij de duiding van de kerstster is het belangrijk om te weten dat sterren in de Oudheid soms gezien werden als openingen in de hemel van waaruit de zielen van mensen konden incarneren. Bij het afdalen in het vlees bekleed de ziel zich het allereerst met ether. Zo wordt het astrale lichaam van de mens gevormd, dat is gemaakt van het sterrenstof van zijn of haar ster. De bewegingen van die ster aan de hemel bepalen het lot van de mens die onder die ster geboren is. (Vandaar dat de geboortedatum zo’n belangrijk gegeven is in de astrologie.) De mens word geregeerd door de ether van zijn ster, maar is ook gemaakt uit de vier andere elementen; aarde, water, vuur en lucht. Elke punt van het pentagram staat voor een element en de bovenste punt staat voor de ether. (3)

Venus en Maria

De koningin van de hemel en moeder der Sterren in het nabije Oosten was Ishtar of Astarte. Bij de Grieken heette zij Astraea en vanaf de Romeinse tijd is zij beter bekend als Venus. Zij werd ook gelijkgesteld met Maria als stella Maris, sterre der zee. De planeet Venus is een hemellichaam waar reizigers (met name de zeelieden) zich vroeger op oriënteerden. Ook astrale reizigers konden tijdens hun trance via Venus de weg terug vinden naar hun aardse lichaam. (4)

ave_maris_stellas1_64r

(fig 1 is Maria als Stella Maris, fig 2 is het pentagram van Venus uit de 15e E grimoire; de sleutel van Salomo)

In de bijbel staat inderdaad dat de wijzen een ster in het oosten hebben gezien. Deze ster zou daarmee prima Venus kunnen zijn; de planeet die vlak voor de zonsopgang in het oosten te zien is. Zij kondigt zo de geboorte van de zon aan. Zeker met de kerst/ midwintertijd – als de zon op zijn laagste punt is en vanaf dat moment langzaam maar zeker weer gaat klimmen – is dit een belangrijk moment! De zon lijkt bij zonsopgang uit de schoot van moeder aarde geboren te worden. De ster Venus geeft de plaats aan waar de vagina van de moedergodin is. Dààr is de Venusheuvel, de ‘mons veneris’. Dat in deze berg of heuvel van vrouwe Venus een grot ligt is overduidelijk. (5) Dit is de geboorteplek van het zonnekind. Ook in de apocrieven ligt het kindeke Jezus in een grot die wordt beschenen door een ster.

nativity-of-christ1301482646_0rozhdestvoxristovo45x35mir

Het pentagram en de grot van Pherecydes

Al voor de Sumeriërs was het pentagram o.a. een symbool voor een put of holte. Voor Pherecydes de Pythagoreeër (een Griekse wijsgeer uit de 5e eeuw BC ) stond het symbool voor een grot in de onderwereld met vijf nissen of uitsparingen en een centrale ruimte. Hij noemt dit de ‘pentemychos’. Hierin werd het zaad van Chronos, de god van de tijd, bewaard, van waaruit de kosmos zal ontstaan. Zo had het de connotatie van een incubatieplek. Via de ‘mychos’ konden de zielen uit de onderwereld komen. Helden gebruikten deze ingang om in de onderwereld te komen op zoek naar wijsheid.

De Pythagoreeërs noemden het teken van het pentagram ‘hugieia’ wat heelheid en gezondheid betekend. Het is het teken van de mens die in zijn element zit. De verschillende elementen waar de mens uit bestaat zijn volkomen in harmonie met elkander.  Vanuit zijn centrum als pentagon straalt deze mens naar vijf zijden uit. Wie zo als microkosmos leeft wordt een stralende ster, een kracht uitstralend centrum dat door ieder wordt vereerd en aanbeden. Niet vreemd dat Jezus onder zo’n teken geboren werd, hij was één voorbeeld van zo’n mens als ‘superster’, maar zeker niet de enige! (6)

davincipentacle

Gawain en het pentagram

Hiermee zijn de betekenissen van het pentagram bij lange na nog niet uitgeput! In het gedicht van ‘Gawain and the green knight’ – uit de veertiende eeuw – wordt verteld dat Gawain het pentagram als embleem  op zijn schild voert. Aan de binnenkant van zijn schild stond een afbeelding van Maria. De dichter noemt het de eindeloze knoop en vertelt dat het teken ooit bedacht is door de wijze koning Salomo. Het embleem staat o.a. voor het feit dat Gawain ‘faultless in his five wits’ is. Hij heeft zijn vijf zintuigen onder controle.

Zo staat het pentagram voor de vijf zintuigen (zien, ruiken, voelen, proeven en horen) waarmee je de materiële wereld ervaart. Zonder dezen is de aardse materie niet kenbaar. In de tarot staat het teken van het pentagram dan ook voor het vrouwelijke element aarde, waarbij aarde staat voor de zintuiglijke ervaring. In dezen past het teken net zo goed bij Maria als bij Morgaine. Zij is in het gedicht de grote beproever van de deugd van Gawain en wordt zelfs Godin genoemd.. Zij zijn twee kanten van dezelfde medaille c.q. schild. De mooie maagd en moeder Maria staat hier tegenover de lelijke Morgaine, als de twee kanten van de mater materia. Als zomer tegenover winter en leven tegenover dood, de een kan niet zonder de ander bestaan! (7)

gwayne

Drudenfuss

Het pentagram werd in Duitsland ook wel ‘Drudenfuss’ genoemd. Dit wordt vaak verkeerd vertaald als ‘druïdenvoet’. Maar de drude is geen druïde, het is een nachtmare of anders een nachtmerries bezorgende heks! Zij wordt in de folklore meestal gezien als een lelijke, oude en zwaargebouwde vrouw. (Ook Morgaine wordt in “gawain and the green knight’ als zodanig beschreven.) Het pentagram als ‘Drudenfuss’ is de voetafdruk van deze drude. Deze is zeer te vergelijken met de maretak. Het zijn het beiden de overblijfselen van een bezoek van de mare of drude. De drude is de ‘fetch’ of geest die door de heks gezonden is naar haar slachtoffer om die te kwellen.Tegelijk bied dit teken bescherming tegen de aanvallen van ‘druden’. Significant hierin is dat in Duitsland drude of trude ook een benaming is voor het vrouwelijk geslachtsdeel. Het is verwant aan het Nederlandse scheldwoord trut, met dezelfde betekenis.. Zo is dit woord te duiden als een merkwaardige scheldcombinatie van heks en – excusez le mot – kut. (8) 

6793970471_aa6fae655eeSundownerAppleHalf-3783crop

De appel en het pentagram

Een subtiel embleem voor deze connectie tussen pentagram en vulva is de appel. Wie de appel dwars door midden snijdt zal een vijfstervorm vinden. Wie deze doormidden snijdt van steel tot kroon vind juist een vorm die aan de vagina doet denken.. Toen Eva Adam een appel presenteerde, bood zij hem daarmee seks en tegelijk geboorte in de wereld van de vijf zintuigen aan. Dit is tegelijkertijd een val uit het paradijs van de baarmoeder. Morgaine als godin doet eigenlijk hetzelfde. Zij verlokt ondeugdzame ridders met een ‘fata morgana’ om naar haar vallei te gaan. Eenmaal in de vallei van de vijf zintuigen is er geen weg meer terug. Dit is de ‘val sans retour’. De mens is als deze ridder verdwaald in onze wereld van het zinnelijke. Het teken van deze illusionaire wereld is het pentagram. (9)

borch_magi

Conclusie

Jezus Christus daalt af via de ster als pentagram. Deze wijst de plaats aan waar zijn incarnatie plaats gaat vinden: in de baarmoeder grot van zijn moeder Maria. Op het moment van geboorte komt het kind uit de zachte duisternis van de baarmoeder, via de vagina, in het felle licht en de koude harde materie. Met al deze elementen is het pentagram verbonden. Maar het teken van het pentagram staat niet alleen voor het proces van geboorte in de zintuiglijke wereld. Als teken van de mens in perfecte harmonie wijst het ook de weg al aan hoe we deze harde wereld kunnen verzachten door te stralen als een ster en uiteindelijk deze wereld – en daarmee deze illusie – kunnen verlaten door onze ster te volgen.. (10)

Abe van der Veen

http://www.abedeverteller.nl

Notenlijst:

1) Mattheüs 2:

1 Toen nu Jezus geboren was te Bethlehem, gelegen in Judea, in de dagen van den koning Herodes, ziet, enige wijzen van het Oosten zijn te Jeruzalem aangekomen. Zeggende: Waar is de geboren Koning der Joden? want wij hebben gezien Zijn ster in het Oosten, en zijn gekomen om Hem te aanbidden.

9 En zij, den koning gehoord hebbende, zijn heen gereisd; en ziet, de ster, die zij in het oosten gezien hadden, ging hun voor, totdat zij kwam en stond boven de plaats, waar het Kindeken was.

Dit verhaal is ook in de volksrituelen terecht gekomen: In verschillende plaatsen in Europa gaan – tot op de dag van vandaag – kinderen, verkleed als drie koningen, met een draaiende ster langs de deuren. Hun reden is wat prozaïscher dan die van de drie wijzen, ze zoeken geen kind, maar geld of snoep. Vroeger waren het jongemannen die met de ster rondliepen. De draaiende ster is te interpreteren als het jaarwiel dat stil staat met midwinter en nu weer draait of als de zon die wedergeboren is en weer stijgt aan de hemel. (Farwerck – Noordeuropese mysterieën p. 273) Zie ook mijn blog over het Heilig boontje http://wp.me/p26qJo-3

2) Als heiden schep ik daar een sardonisch genoegen in..

Die duivelse associatie heeft het pentagram pas echt gekregen in de 19e eeuw toen Eliphas Levi het beschreef als teken van Baphomet, de gehoornde god en als negatief als het met de punt naar beneden is gekeerd. Daarvoor is dit niet op zo’n expliciete manier vermeld.. http://freemasonry.bcy.ca/anti-masonry/pentagram.html

3) Met de punt naar beneden staat het voor de geest die indaalt in de materie, met de punt naar boven is het de geest die regeert over de materie.

Walker – Dictionary of symbols and sacred objects p. 74

4) http://nl.wikipedia.org/wiki/Sterre_der_Zee

Walker – Dictionary of symbols and sacred objects p. 74

Al in de ‘sleutel van Salomo’ een grimoire uit de 14e of 15e eeuw uit Italië komt de associatie voor van Venus met het teken van het pentagram. http://www.esotericarchives.com/solomon/ksol.htm

5) Her en der in Europa liggen bergen en heuvels waar de liefdesgodin Venus in zou leven – met als bekendste de hörsellberg in Duitsland. Het is natuurlijk iets te toevallig dat de schaamheuvel ook Venusheuvel heet.

6) Ook de associatie van het pentagram met de Gulden Snede maakt het een symbool voor de perfecte mens en voor de mens als microkosmos.

In deze versie staan er twee punten boven, zodat het teken een indaling van de ether in de stof laat zien. Allesbehalve duivels in dit geval..

http://en.wikipedia.org/wiki/Pentagram

http://web.eecs.utk.edu/~mclennan/BA/PP.html

http://en.wikipedia.org/wiki/Pherecydes_of_Syros

http://www.thelemapedia.org/index.php/Pentagram

7) http://www.english.uga.edu/~jdmevans/Personal/greenshield.pdf

Sir Gawain and the green knight – transl. Brian Stone – ed. Radice en Baldick p. 135 en p. 49 vs. 642 -692

Verder wordt het pentagram in het gedicht geassocieert met zijn vijf vingers die hem nooit falenen met de vijf wonden van Christus aan het kruis die – als je ze met elkaar verbind – een vijfster vormen. Dit staat voor de redding van de ziel.

8) Sir Gawain and the green knight – ed. Radice en Baldick p.62 vs. 947 -1000

http://en.wikipedia.org/wiki/Drude

http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/trut

Walker – Encyclopedia of myths and secrets p. 782

Bachtold Staubli – Handworterbuch des Deutschen Aberglaubens p. 117

9) Sir Gawain and the green knight – ed. Radice en Baldick p.138-139

10) Er is veel te vinden over Christelijke symboliek van het pentagram in dit artikel: http://www.hroarr.com/the-rose-and-the-pentagram/

Je vind het pentagram aangebracht in diverse middeleeuwse kerken. Zie o.a. de volgende voorbeelden.

adderbury church oxfordshire Santa-Maria-do-Olival-pentagram-ca1150 ST. JOHN (ŠIBENIK) CATHEDRAL IN SPLIT, CROATIA, DATED TO THE 1100S

fig 1 Adderbury Church Oxfordshire 15e Eeuw fig 2 uit de kerk Santa Maria do Olival in Portugal ca. 1150 Fig 3 is uit een kathedraal in Split ca. 1100

Verdere bronnen:

http://freemasonry.bcy.ca/anti-masonry/pentagram.html

Chaos en Okeanos

Uit de Griekse mythologie weten we dat alles ooit is ontstaan uit chaos. Chaos is leegte of afgrond, een gapend gat. De oude Germanen noemden deze oertoestand Ginnungagap. Opnieuw betekend dit een gapende leegte, maar nu met ‘ginning’ met energie of magie gevuld. (1)

Nu en Nammu

Deze chaos werd door vele volkeren als een eindeloze watervlakte beschouwd. Voor de Egyptenaren heette dit Nu(n) wat afgrond betekend. Het werd omschreven als een oeroceaan waaruit alles is ontstaan. Dit Nu was er al voordat de materie ontstond en toen de allereerste heuvel uit haar wateren oprees werd deze omringd door de oerchaos van Nu. De wereld breidde zich uit, maar bleef een miniscule luchtbel in de oneindige wateren van Nu.

Voor de Sumeriërs was Nammu het allereerste wat bestond. Zij was de godin van de zoute wateren. Zij omringde de wereld volledig. Door de Babyloniërs werd zij later Tiamat genoemd. Haar minnaar was Abzu wat ook wel diepe oceaan betekend. Samen met deze god van de zoete wateren waren zij er al voordat hemel en aarde bestonden. Hemel en aarde werden door Nammu gebaard. Toen dezen ontstonden waren ze nog onafscheidelijk. An-Ki oftewel hemel-aarde werd die éénheid genoemd. Via waterdoorlatende grondlagen kregen de rivieren, meren en bronnen hun water van Abzu. Ook de Hebreeuwse mythologie die wij kennen uit de bijbel begint met een waterige chaos; ‘De geest gods zweefde over de  wateren’. (2)

Okeanos oorsprong der Goden

Het is opmerkelijk dat volgens Homerus Okeanos, de God van de oceaan, de oorsprong is der Goden. Plato zegt dat met deze uitspraak duidelijk wordt dat Homerus het idee van Heracleitos aanhing dat ‘alles uit stroming en beweging is ontstaan (Panta Rhei).  Okeanos neemt hier de plaats van de Chaos over als oerbron van alles. Okeanos is de rivier of de zoetwaterstroom (niet zout zoals Tiamat/Nammu) rondom de bekende wereld. Hij stroomt eeuwig rondom de aarde en komt voortdurend bij zichzelf terug. (3) Hij is onuitputtelijke voortbrengingskracht, maar doet dat wel samen met zijn vrouw en zuster Tethys. Zij laat het water door de aardlagen sijpelen naar de bronnen die weer de rivieren en zeeën voeden. Hierin lijkt ze op de Sumerische god Abzu, zij het dat Tethys duidelijk een vrouw en moeder is. Alle zeeën, rivieren en bronnen zijn haar kinderen. Die zijn niet ooit geschapen, maar die schepping gaat continu voort, want er stroomt altijd nieuw water uit de bron en door de rivier.  De naam Tethys is verwant aan het Engelse ‘teats’, het Friese ‘tate’ en de Nederlandse tieten, oorspronkelijk de spenen die de eeuwig voedende bron zijn voor elke nieuwe boreling die in het leven komt. (4)

Naast de oorsprong is Okeanos ook de begrenzing van alle bekende dingen. Waar zijn rijk begint, stonden op de oude landkaarten zeedraken getekend. Verder weg was het onbekende, de oerchaos, die eigenlijk ook de kosmische oerzee is. Okeanos werd half menselijk, half dierlijk afgebeeld. Hij heeft een gespierd mannenlijf en is woest bebaard, waarbij zijn haren soms aan de golven doen denken of zelfs aan bladeren.. (5) Verder heeft hij een slangenstaart en hoorns of kreeftenscharen op zijn hoofd. Hij omcirkelt de wereld met zijn lijf en met zijn slangenstaart.

Jormungand en Ouroboros

Okeanos kan je derhalve vergelijken met de Midgaardslang Jormungand uit de Scandinavische mythologie. Beiden hebben een slangenstaart en  omcirkelen de bekende aarde. Van de Midgaardslang (of draak) werd voorspeld dat zij het Ragnarok oftewel het einde der tijden mede zou veroorzaken. Daarom werd hij door Odin de zee ingesmeten. Daar zonk hij naar de bodem en groeide hij tot hij zo groot was dat hij de Midgaard – oftewel de hele bekende wereld – omvatte. Zo kon hij zijn eigen staart weer in de bek nemen. Bij de alchemisten uit de Middeleeuwen werd deze wereldslang Ouroboros genoemd oftewel ‘staarteter’.

Als de gelijkstelling van Okeanos met de oerslang Ophion uit de Griekse mythologie klopt, dan werd ook hij door de oppergod (Kronos in dit geval) in de wateren gegooid. In dit geval om de heerschappij over de wereld van Ophion over te nemen. (6) Tethys is dan te associeren met Eurynome. Zij is de godin die het wereldei legt waar rondom Ophion zich kronkelt.

Jormungand betekend machtige schim (7). De horizon van de bekende wereld kan je zien als een begrenzing die voornamelijk is opgebouwd uit angst voor het onbekende. Het bekende is veilig, het onbekende is chaos, geassocieerd met de duivel en het kwaad. Wie hier doorheen prikt merkt dat deze draak slechts een machtige schim is, een onwaarachtige boeman die ons gevangen houd in ons benauwde wereldje van materie en gedachten.

De chaosdraak

In de mythologie komt vaak een strijder voor de orde voor, meestal een stormgod, die vecht tegen de chaosdraak in de vorm van een zeeslang. Voorbeelden hiervan zijn Marduk en Tiamat, Thor en Jormungand, Kronos en Ophion, Zeus en Typhon en Jahweh en Leviathan. Wie de draak verslaat heeft de angst voor het onbekende getemd. Hij is voorbij de rand van het bestaande de duisternis ingedoken en triomferend teruggekomen met schatten van energie. Zonder deze chaosdraak zou vernieuwing in de wereld niet mogelijk zijn. In deze zin brengt de draak juist geluk! (8)

Conclusie

Chaos heeft een negatieve klank gekregen, het is wanorde, anarchie en waanzin. Toch is zonder chaos geen orde mogelijk, net zoals er zonder passief geen actief kan zijn zonder positief geen negatief, zonder vrouwelijk geen mannelijk enzovoorts. Zonder chaos zou de wereld verstarren, verdorren en onvruchtbaar worden.

Chaos ligt aan de grens van ons bevattingsvermogen, aan de bronnen van de tijd, toch is het voortdurend rondom ons. In onze perceptie veranderen we continu chaos in kosmos, we ordenen de enorme hoeveelheid gegevens die ons bewustzijn ontvangt. Daarom ervaren we onze wereld als gevuld met objecten die een bepaalde betekenis en waarde hebben. Eigenlijk is dit een zeer selectieve wereld, gevuld met de dingen die we  moeten onderscheiden om te overleven. Dat er eigenlijk véél meer is wordt duidelijk als we ’s-nachts de ontelbare lichtstipjes zien waarmee we ons beeld vormen en die overdag door de helderheid van de objecten verdwijnen. Of anders door datgene op te merken dat tussen de blauwe lucht en je oogbollen zit en merkt dat dit niet zomaar leegte is maar met potentie en energie gevulde leegte. Dit krioelt als ontelbare lichtgevende sliertjes voor je ogen. Of anders door je ogen te sluiten en de zindering in je lichaam te voelen. Er is zo ontiegelijk veel rondom je wat zich niet laat dwingen en wat zich niet laat ordenen!

We worden omringt door chaos en deze voedt ons. Het is onze bron en onze hoorn des overvloeds. Dit is nog veel duidelijker geworden door de associatie van Chaos met Okeanos. De chaos is niet slechts te vinden in de uiterste randen van ons bewustzijn, maar doordringt ons hele bestaan. Zij is minstens zo belangrijk als de orde. In de kosmos ordenen we de chaos en drukken we het in een patroon. Door de gaten van ons raster heen kunnen we opstijgen of afdalen naar de oerwateren en genieten van die heerlijke energie die chaos is. Verfrist keren we daarna terug naar de veilige haven van de kosmos.

1) http://nl.wikipedia.org/wiki/Ginnungagap

Chaos zou ook van ‘het gapen’ afstammen of daar iig etymologisch mee verwant zijn. Met gapen doe je inderdaad een ‘gap’ een gat ontstaan. Tegelijkertijd open je je voor de chaos van de slaap. En in de slaap ontmoet je de kinderen van de chaos: Nacht en Duisternis, Nyx en Erebos.

2) De schepping van de wereld – van der Plas en Meijer

3) Ilias 14- 200

Plato, Theaetetus 152

http://www.theoi.com/Titan/TitanOkeanos.html

Oceanus betekend volgens Robert Graves in zijn Griekse mythen ‘Hij die behoort tot de snelle koningin’. Welke koningin dat is (Thetys?) is niet duidelijk.

4) Het is de vraag of Okeanos de wereld alleen omringt. Als hij de bronnen via Tethys voorziet van vers water dan zou hij ook onder ons liggen.

In ieder geval ligt daar onder zijn dochter de rivier de Styx. Deze rivier ligt negenvoudig om het dodenrijk Hades heen gekronkeld.  De duurste eden werden gezworen bij de Styx.

Dit zweren doet mij sterk denken aan de bocca della verita in Napels waar een fonteindeksel met de afbeelding van Oceanos al eeuwen dienst doet als leugendetector. Wie zijn hand in de mond van Oceanos legt zal altijd de waarheid spreken. Hier was ook wel reden toe omdat anders deze mond de hand af zou bijten! Lange tijd wist men niet wie er op het deksel was afgebeeld, maar tegenwoordig is het toch duidelijk dat het Oceanos betreft. http://www.dpsusa.com/bocca_verita_history.shtml

5) Ook de Groene man kan ooit ontstaan zijn uit een afbeelding van Oceanos. Vooral in de Romeinse schaal van Mildenhall is te zien hoe de wilde slingerende haren, zeker als ze vermengd zijn met zeewier makkelijk voor bladeren zijn aan te zien. Beiden zijn ook te associeren met overvloed, een onuitputtelijke stroom van energie die uit het gezicht stroomt.

6) http://www.theoi.com/Titan/TitanOkeanos.html

7) Otten – Edda  p. 430

8) http://nl.wikipedia.org/wiki/Chaos_(Griekse_mythologie)

In de Romeinse tempel van Bath vinden we Oceanos terug als een hoofd in het  frontispiece van de tempel. Ook nu nog beweren de gidsen dat het om het hoofd van de Medusa gaat, maar zeker in associatie met de warmwaterbronnen is het duidelijk dat de bebaarde gestalte Oceanos is.

De Groene Man en de Wildeman

Als vervolg op mijn voorgaande stuk over de Groene Man vertel ik nu meer over de optochten die in de meitijd op verschillende plaatsen in Europa werden gehouden, waarin een met bladeren bedekte man werd meegevoerd. Wat is de betekenis hiervan als je dit ziet als een inwijdings- en vruchtbaarheidsritueel? Vooral de connectie tussen de Groene Man en de Wildeman heeft mij nieuwe inzichten over de betekenis van de Groene Man gegeven.

Rituelen van de Groene Man

Ik begin bij de Engelse Jack-in-the-Green. Deze hoort bij het meifeest. De Jack is een man die verborgen zit in een piramide gemaakt van wilgentwijgen en bedekt met blad van hulst en klimop. Hij loopt mee in een optocht samen met de schoorsteenvegers en de meikoning en meikoningin of anders Robin Hood en Maid Marian. In Engeland blijft het bij een processie en geldinzameling zonder verdere rituele elementen. (1)

De Nederlandse klissenboer gaat al iets verder. (Vooral te vinden in West-Friesland en enkele andere Noord-Hollandse plaatsen) Dit ritueel werd uitgevoerd met ‘Luilak’ op de zaterdag voor Pinksteren. Wie dan het laatst uit bed kwam was de luilak of klissenboer, hij werd volgehangen met kleefkruid en/of klissen vervolgens in een wagentje gezet en zo door de stad gevoerd. Na de rondgang werd hij in het water gesmeten. (2)

(plaatje is de ‘Burry man’ een Schotse ‘Klissenboer’..)

Onder andere bij de zigeuners van Roemenië werd Groene Joris gevierd op paasmaandag of met Sint Joris (23 april). Groene Joris is een jongen die bedekt is met bladeren van de berk. Samen met een versierde meiboom wordt hij rondgeleid. De boom wordt opgezet en Joris in het water gegooid. Vaak kruipt de jongen er stiekem uit en wordt het omhulsel verdronken. Ook geeft de Groene Joris gras aan het vee opdat deze het volgend jaar genoeg voer zullen hebben. Verder slaat hij drie spijkers in de meiboom en gooit deze daarna in stromend water. (3)

In Duitsland in Swaben en Beieren is er de Pfingstl, ook wel de Pinksterlummel genoemd. Hij wordt met Pinksteren gekleed in bloemen en bladeren van els en hazel. Hij krijgt een hoge punthoed op met alleen gaten voor zijn ogen of anders een kunsthoofd. In een processie gaat deze figuur door het dorp begeleid door jongens met getrokken zwaarden. Eerst wordt de Pfingstl nat gespetterd, dan wordt hij de rivier in geduwd waar de jongens doen alsof zij zijn hoofd afhakken en hem offeren. Hierbij verliest hij zijn kunsthoofd of hoed. In Swaben wordt tegelijkertijd een meiboom uit het bos gehaald, de laatste die mee komt helpen wordt aangekleed als de Pfingstl. Dan lopen er ook nog een zwarte man en een wilde man mee. Deze laatste heet dokter Ijzerbaard. In één versie van het ritueel laat deze ‘dokter’ de Pfingstl herleven door hem ader te laten. (4)

Ten laatste wordt er in Saksen met Pinksteren een ceremonie gedaan genaamd ‘de Wildeman het bos uit jagen’. Hier wordt een jongeman in blad en mos gehuld. Deze is de zogenaamde Wildeman die uit het bos wordt gejaagd en vervolgens neergeschoten. Een ‘dokter’ doet een aderlating waarbij nepbloed op de grond stroomt en de jongen herleeft. (5)

Van het Jack-in-the-Green ritueel zijn er al bronnen uit de zestiende eeuw. De andere rituelen zijn pas in de negentiende eeuw opgeschreven. Hoe lang ze daarvoor al zijn opgevoerd en op welke manier weet niemand. Behalve van de Jack-in-the-green weet ik ook niet of de rituelen tegenwoordig nog worden uitgevoerd. De Klissenboer wordt in ieder geval niet meer door de Hollandse straten gevoerd..

Ijzerhans en de inwijding van het ‘groentje’

Zeker in de uitgebreidere rituelen staat de Groene Man een rituele dood te wachten waarna er een wedergeboorte plaatsvindt. De in Swaben ten tonele gevoerde Wildeman Ijzerbaard heeft een cruciale rol in het vinden van een betekenis in dit ritueel. Ijzerbaard lijkt namelijk sterk op Ijzerhans, de Wildeman in het gelijknamige sprookje van de gebroeders Grimm. Hierin wordt een jonge onervaren prins door een Wildeman het woud in genomen naar een heilige plaats met een zuivere bron. Hier wordt de jongen beproefd, hij doorstaat de test niet, maar weet toch later na vele avonturen geholpen door Ijzerhans zijn levensdoel te bereiken. Hij word een held en kan de prinses trouwen. Dit sprookje is te zien als het verhaal van een initiatie van een jongen tot een volwassen man. (6)

Bij afbeeldingen uit de 16e eeuw van het Schembartlaufen (een optocht met vastenavend) in Duitsland zien we een Wilde man met een groene gordel die een – mogelijk gemaskerde –  vastgebonden jongen aan zijn staf of boom heeft hangen. Hij is de schim of geest met de baard (Schembart). Je zou dit tafereel kunnen zien als een scene uit een inwijding van een jongen door middel van het hangen aan een boom Dit doet sterk denken aan de Germaanse hangritus. Deze afbeelding leid mij ertoe om de Wilde man met Odin te associëren en daardoor de Groene Man te vergelijken met een door Odin (of zijn representant) in te wijden jongeling. (7)

De nog onervaren knul krijgt het groene masker opgezet of wordt omhuld door groene bladeren en wordt daardoor liminaal gemaakt; hij wordt een wezen van de grens. Vanaf dat moment is hij een geest, een wezen niet van het woud, niet van het dorp, maar er tussen in op de grens. Zijn situatie wordt zo pijnlijk aanschouwelijk gemaakt. Zijn ik is nog niet in staat om zelf de energie, het groen, zijn innerlijke boom te beheersen. Hij is slechts onderdeel van de energiestroom. De jongen moet daarom dood om opnieuw geboren te worden in en plaats te maken voor de volwassen man.

De boom van de Wildeman

Hij is zolang de ritus duurt onder de hoede van de heer van het woud. Mogelijk heet deze geest Silvanus (als het om Zuid-Europa gaat) of Odin (Noord-Europa). Maar welke naam je hem ook geeft; hij is de inwijdende godheid die de grens tussen de wilde natuur en de gecultiveerde wereld beheerst. In de Middeleeuwen kennen we hem als de Wildeman. Hij heeft een knots in zijn hand als symbool van daadkracht en vuur of anders een uit de grond gerukte boom met wortels en al. Hij is woest, angstaanjagend, geil en weerzinwekkend verschrikkelijk. (Zoals Odin was in de heidense tijd.) De groene of bruine haren en de bladkrans om zijn middel en zijn hoofd geven hem kracht. Toch is hij geen slachtoffer van zijn driften, van zijn woeste oerenergie. Hij beheerst ze door middel van de boom of knots die hij in zijn hand heeft. Hij kan hiermee zijn eigen energie geleiden. Hij kan ermee doden, maar ook tot leven wekken. (8) Als inwijder gebruikt hij zijn boom om er de jongen aan op te hangen. (Zoals Odin dat al deed in de heidense hangritus waarna zijn aanhangers tot de Berserkers gingen behoren.) Dit zie je terug in de foto’s van het Schembartlaufen. Dit hangen is te vergelijken met de symbolische onthoofding van de Pfingstl.

In het ritueel van de Pfingstl treedt de Wildeman Ijzerbaard op als dokter voor de Groene Man. Eerst wordt de jongen gedood, dan door de Wildeman tot leven gewekt. Het is een nieuw leven, waarin hij geen groentje, geen knaap meer is, maar gaat behoren tot de volwassen mannenwereld. Tegelijk is dit ritueel meer dan een initiatie. Het brengt vruchtbaarheid voor de hele gemeenschap. Het bloed van de jongen moet vloeien en de grond bevruchten. Hij moet ondergedompeld worden in een symbolische verdrinking, om daarna ieder nat te sputteren om te delen in zijn vernieuwde numineuze krachten. Daarna kan hij opdrogen tot hij niet meer groen of nat is achter zijn oren. Zijn eigen boom is in het meiritueel al meegevoerd in de vorm van de meipaal. Nu kan hij zijn boom – net als Odin en de Wildeman – gebruiken als rijdier, hij weet zelf zijn energie, zijn groene kracht te kanaliseren. Hij is ontgroend! (9)

De betekenis van de Groene en de Wilde Man in kerk en kroeg

De Groene Man staart ons aan vastgemetseld aan zijn pilaren boom, met zijn gekwelde of juist serene blik. Hij is onderdeel van de wilde natuur, hij is onze connectie met die natuur. Dit is mooi als het om een boomgeest of vegetatiedemon gaat. Maar als het om een mens gaat is het een gekooide ziel achter zijn masker van bladeren. Hij is een onvolwassen ziel die beheerst wordt door zijn driften en zelf het heft nog niet in handen heeft.

Pas in zijn tweede stadium als het groen uit zijn mond (en eventueel ogen en oren) stroomt is er sprake van een transformatie. Het is het moment van het (bloed)offer. De Groene Man wordt gedood en kan wedergeboren worden. Zijn offer brengt een stroom van energie op gang. Deze overvloed wordt zichtbaar gemaakt door de vegetatie die uit al zijn openingen stroomt.

In zijn volgende stadium heeft hij haar op de borst en op de tanden gekregen.  Hij is een Wildeman geworden! Hij heeft zich losgerukt van zijn boom. De samen met de Groene Man uit het bos meegebrachte meipaal staat ten teken van overwinning op de (eigen) natuur in het midden van het dorp en kan desgewenst beklommen worden.

De Wildeman vind je nooit op pilaren bevestigt. Toch is hij ook te vinden in sommige kerken, maar dan in het koorscherm. Op de grens tussen profaan en heilig, zoals Silvanus al de grens tussen natuur en cultuur beschermde. Alleen de ingewijden mogen voorbij het koorhek naar de plek van het rituele maal.

Christenen zagen deze beeltenissen vanuit een ander perspectief. De Groene Man was een verdoemde ziel die ten onder ging aan zijn eigen wellust. De vruchtbare kracht van de Groene Man verwerd tot verdorven geilheid en wellust. De Wildeman werd in plaats van een heer van het woud een zielloze door god verlaten mens, of zelfs een demon. (10) De beelden bleven in de kerk maar hun betekenis onderging een treurige transformatie.

Binnen de kerk verwerden de Groene en de Wilde Man tot verdorven zielen of demonen. Daarbuiten bleven ze nog lange tijd hun functie – initiatie van de jonge man en vruchtbaarheid voor de gemeenschap- houden in de meirituelen.  Deze eindigden vaak in de kroeg of herberg! Dat was de plaats van samenkomst voor de bonden en gilden die de processies e.d. organiseerden. Dit is nog steeds te zien aan uithangborden van herbergen en café’s met de afbeelding van een Groene of een Wilde Man. (11)

De Wilde en de Groene Man in jezelf

Dit lijkt misschien een vreemde conclusie bij al het hedendaagse idealiseren van de natuur. Maar de wilde natuur is maar al te gevaarlijk en wie wou overleven moest de overgang naar volwassenheid maken en zijn natuur beheersen. Maar wie werkelijk beheerst die onderdrukt niet. Die laat in momenten van feest of juist strijd zijn wildheid, zijn wilde haren en daarmee zijn mannelijkheid zien. Hij toont dat hij op zijn tijd zijn wilde energie kan tonen, beheersen en desgewenst weer opbergen. Dat is het teken van een volwassen man die zijn boomknots weet te hanteren en daardoor wint hij in het feest zijn vrouw en overwint hij in het gevecht zijn tegenstander.

Ook de Groene Man is niet verdwenen door de transformatie. Hij leeft in iedere man die zo nu en dan zijn innerlijk kind vrijlaat en opgaat in zijn gevoel en zijn handeling en daarvan geniet zodat de groene harte-energie stroomt! Maar de Groene Man kan slechts overleven in zijn pure genietende vorm door eerst in het ritueel dood te gaan.

1)    Frazer – The golden bough p.129

Mannhardt – Wald und Feldkulte p. 311-325

2)    http://www.kloosterven.nl/special/looielak.php

Dit is te vergelijken met de ‘Queensferry Burry Man’ uit Schotland. Ook deze ‘klissenboer’ werd rond geparadeerd. Als je hem geld of drank gaf zou hij geluk brengen.. In Zwitserland werd een vergelijkbare ‘Pinksterluilak of Whitsun lout’ in het water gegooit, waarna hij vervolgens ieder nat mocht maken.

3)    Frazer p. 126

4)    Frazer p. 297

5)    Frazer p. 298

6)    http://www.beleven.org/verhaal/ijzeren_hans

Zie ‘De Wildeman een boek over mannen’ van Robert Bly voor een uitvoerige uitleg van dit sprookje als een  initiatie van de jongen tot volwassen man.

7)    Farwerck – Noordeuropese mysterieën p. 304, 156 en 198

Odin wijdde zichzelf in door negen dagen te hangen aan de wereldboom, op de laatste dag werd hij doorstoken door een speer en reikte hij naar de runen in de bron van wijsheid. Odin is ook Grimnir de gemaskerde. Wie hem wou volgen moest ook een drievoudige dood doorstaan, hij moest hangen, doorstoken worden en verdrinken in de bron. Langs lucht, vuur en water en terug naar het leven. De vierde dood via aarde zou de fysieke dood betekenen.

8)    Zie bv. de ontmoeting van Owain met de heer van het woud in de Mabinogion..

9)    De wereldboom Ygdrassil is vrij vertaald het ‘paard van Odin’. Odin berijdt de boom alsof het een paard is om zo als een sjamaan in de geest naar de verschillende werelden te reizen.

Nog steeds zegt men van een jongen die een knappe man is geworden dat hij goed is opgedroogd..

Zie ook Bob Curran – Walking with the green man p.37

10)  De christelijke herinterpretatie van dit beeld werd door Hrabanus Maurus in de 8e Eeuw duidelijk gemaakt: Hij vergeleek groene takken (niet de groene man zelf zoals veel internetbronnen beweren..) met de zonden van het vlees en met geile gemene mannen die zeker verdoemt zouden worden.

Centerwell (1997), 27–28 the name of the green man

11)                      Farwerck – Mysterieën 198

Bekijk ook: The company of the green man http://freespace.virgin.net/polter.geist/greenman.htm

 

De Groene Man

Tijdens een wandeling stelde ik me de vraag wie ben ik en wat is mijn band met de natuur om me heen? Ik keek op en een gezicht staarde naar me. Een stenen gezicht van bladeren op een geveltje ergens in Groningen. Dit was ca. 15 jaar geleden, maar de queeste naar de groene man in mezelf is nooit gestopt..

De groene man is de benaming voor dit zeer intrigerende ornament dat te vinden is in middeleeuwse kerken, maar ook op gevels van oude huizen. Hij wordt tegenwoordig gezien als het archetype van onze éénheid met de natuur of als symbool van mannelijke kracht verbonden met moeder aarde. Maar werd hij altijd zo gezien? Lees over mijn speurtocht naar de betekenis van de Groene Man..

Het uiterlijk en de geschiedenis van de Groene Man

In de architectuur wordt hij ook tête feuillu, mascaronne of masque feuillu genoemd en gezien als een ‘grotesque’ (net als waterspuwers, duivels en andere monsterkoppen). (1) Er zijn twee hoofdvormen: Het gezicht dat gemaakt is van blad (wangen, voorhoofd en kin zijn gevormd uit bladeren) en het gezicht waar het blad uit de mond spruit. Een derde zeldzame variant heet de bloedzuiger. Hierin komt er blad uit de ogen en oren. (2)

Combinaties van deze drie komen ook voor. Een vierde variant is het gezicht dat verscholen is achter bladeren. Deze variant komt zelden voor als ornament, maar is wel essentieel in het volksritueel van de Groene Man.

In kerken zit hij vaak onopvallend hoog op de kapitelen van pilaren of als sluitstuk van een ribgewelf. Vrijwel nooit zit hij op een prominente plek.

Op gevels van woonhuizen is hij wel duidelijk zichtbaar. Het gezicht is meestal van eik, acanthus of klimopblad en soms van wijnrank of meidoorn. Eén enkele keer is hij gekroond met een fleur-de-lis. Meestal is het een mannenhoofd, een duidelijke Groene Vrouw komt zelden voor. (3)

De eerste voorbeelden van het Groene Man motief zijn uit de 2e eeuw AD.  Ze staan op pilaren en grafmonumenten in Romeinse tempels uit verschillende uithoeken van het rijk. (4) In de Romaanse kerken vinden we her en der een voorbeeld, maar de grote bloei van de Groene Man vinden we in de Gotische kerken en kathedralen van de 12e t/m de 15e eeuw. Vervolgens duikt het in de renaissance ook op als versiering van woonhuizen in West-Europa, ook in Nederland. Na de eerste wereldoorlog verdwijnt de Groene Man – samen met alle andere ornamentiek – uit het zicht van de bouwkunst. Mede dankzij het oplevende heidendom krijgt de groene man vanaf de jaren tachtig van de vorige eeuw een nieuw leven in kunst en literatuur.

De naam van de Groene Man

Deze gegevens zeggen weinig over de betekenis van de Groene Man. Maar één keer is er een ornament gevonden met een inscriptie. Hierop staat Silvanus. Hij is de Romeinse heer van het woud en beschermer van de grenzen tussen woud en akker. Als de akker vergroot wordt moet er eerst een zoenoffer plaatsvinden voor Silvanus. (5) Een groen gezicht als dat van de Romeinse god en heer van het woud klinkt logisch, echter Silvanus wordt in de Romeinse kunst afgebeeld als een naakte bebaarde man met een bebladerde tak of een ontwortelde boom in zijn hand. Dit lijkt meer op een voorvader van de Wilde Man! Ook de Wilde Man wordt meestal afgebeeld als een ruigbehaarde (dit keer volledig behaard) woudman met een ontwortelde boom in zijn hand. Ik kom nog terug op deze connectie.

Verder zijn er enkele laat-Romeinse afbeeldingen van Oceanus de zeegod met een baard van vegetatie. (6) Qua thematiek kan ik Oceanus echter slecht plaatsen bij de rest van de groene mannenafbeeldingen.. Voor de rest is het tasten in het duister naar de oorspronkelijke naam van de Groene Man.

Dit speculeren, is dan ook in ruime mate gedaan. Hij wordt geassocieerd en geïdentificeerd met Cernunnos, Robin Hood en met de elfen. Met Adonis en Dionysos, met de duivel, maar ook met Christus. En voor al die associaties is wel iets te zeggen, behalve dan een werkelijk bewijs en directe associatie in de primaire bronnen. (7)

Toch zijn er mogelijkheden om achter het geheim van de Groene Man te komen. Er zijn aanwijzingen voor zijn betekenis te vinden in zijn naam, uiterlijk en plaats. De Groene Man is de ‘mascaronne’ het masker gemaakt van blad. Vele Groene mannenornamenten zijn duidelijk te zien als maskers (zie de groene man van Bamberg en Antalya). Masker komt van het latijn ‘masca’ wat geest of heks betekend. Wie gemaskerd rondliep ging volgens het oude volksgeloof behoren tot de geestenwereld. Een groen bladmasker verwijst hiermee naar een planten- of boomgeest oftewel een geest van de vegetatie.

Groen is etymologisch verwant aan groei. Wat groen is groeit en is vruchtbaar, zal zich ontplooien en ontwikkelen. Groen is echter ook naïef en onervaren. Een nog onervaren jongen is een ‘greenhorn’, een groentje. Hij wordt hier vergeleken met het jonge groene blad. Men zegt dan hij is ‘nog niet droog, of hij is nog groen achter zijn oren’. (8) De Groene Man is jong, vol groeikracht en potentie en moet nog ‘ontgroent’, dus geïnitieerd worden in de geheimen van de volwassen wereld.

In tegenstelling tot veel vrolijke Groene Mannen die nu als tuinornament dienen heeft het authentieke gezicht meestal een starende blik met een mysterieuze, serene, gekwelde of zelfs grimmige uitdrukking. Dit laatste woord komt van grimas, wat ook weer masker betekend. Mogelijk is dit de blik van iemand die midden in zijn beproeving zit, met tegelijkertijd de serene blik van iemand die participeert in een gewijde handeling als de gekwelde blik van een slachtoffer.

Het ritueel van de Groene Man

De van oudsher meest voorkomende plaats van het Groene Mannen ornament is op het kapiteel van een pilaar in de kerk. Als we speculeren dat een kerk vaak in de plaats kwam van een bosheiligdom met gewijde bomen, dan zijn de met loof geornamenteerde pilaren de vervanging van deze bomen en is de Groene Mannen afbeelding een representatie van de boomgeest of breder gezien de geest van de vegetatie of het woud. Zo komen we weer dicht bij Silvanus – de heer van het woud – terecht!

Dit zou slechts brede speculatie zijn als er niet door heel Europa heen een wijd verspreid folkloristisch gebruik was van processie en offer van de Groene Man. Deze rituelen zijn pas in de negentiende eeuw of later opgeschreven en om die reden heerst er schroom vanuit de wetenschap om ze te koppelen aan de middeleeuwse kerkornamenten. Toch is het niet vreemd om in de relatief statische boerengemeenschap te verwachten dat een ritueel door de eeuwen heen zijn kernelementen heeft behouden. (9)

Ik beschrijf in het vervolgstuk volgende week de rituelen rondom de Groene Man. De Jack in the Green van Engeland, de Groene Joris uit Roemenië, de Duitse Pfingstl en de Hollandse Klissenboer. Ook hoor je dan eindelijk mijn betekenis van de Groene Man!

Abe van der Veen

http://www.abedeverteller.nl

1)    Haslinghuis – Bouwkundige termen

2)   De naam kreeg hij vanwege de foutieve aanname dat het bij dit specifieke voorbeeld om bloedzuigers in plaats van bladeren ging die uit de ogen kwamen..

3)    In de zin van een duidelijk vrouwelijk gezicht van blad of waar blad uit stroomt. Het prachtige boek van Lankester (Joke en Ko Lankester – De groene man en de groene vrouw 2011) overtuigt mij hierin niet, vooral omdat ik een strakkere definiëring van het begrip Groene Man hanteer. Voor Ko en Joke is bladmotief als kraag, mantel of zelfs in de buurt van het gezicht genoeg voor een identificatie als groene man of vrouw.

4)    Met name Neumagen – Trier (Duitsland) en Antalya (Turkije) kent mooie voorbeelden. Zie de foto. De groene mannen van Neumagen zijn hergebruikt in de Romaanse kathedraal van Trier en hebben zo bijgedragen aan het voortbestaan van de Groene man. Lankester 53 en Basford – The green man 9

5)    Op een fontein gemaakt voor de abdij Saint-Denis in Parijs uit de 12e eeuw. Basford pl. 23 Over Silvanus: Lankester- Westerse goden en godinnen 180 of http://en.wikipedia.org/wiki/Silvanus_(mythology)

6)    Basford – The green man p. 9

7)    Bv. William Anderson – Green man, John Matthews – Quest of the green man en Dr. Bob Curran – Walking with the Green Man

8)     http://www.onzetaal.nl/taaladvies/advies/nog-niet-droog-achter-de-oren

http://www.etymologiebank.nl/zoek Dit is echt een geweldige bron voor woordherkomst, vele etymologische woordenboeken in één keer te raadplegen..

9)    Zeker als je kijkt naar de overeenkomsten tussen het volksgeloof uit de in de 19e eeuw opgeschreven sagen en de heksen en weerwolfprocessen in de 15e en 16e eeuw.

Ostara en de paashaas

Het begin van de lente is het moment van de lente-equinox. Met 21 maart zijn dag en nacht even lang. We zitten dan precies tussen de lichte en de donkere helft van het jaar. Daarna wint het licht van de duisternis. Op dit moment kunnen allerlei rituelen helpen, om de vruchtbaarheid van mens, vee en aarde te stimuleren. In de heidense tijd werden o.a. om die reden overal in Europa lentefeesten gevierd. Tegenwoordig vieren we op de eerste zondag, na de eerste volle maan, na de lente-equinox, als christelijke tegenhanger hiervan het Paasfeest. Naast de boodschap van dood en wedergeboorte, heeft dit feest verschillende onofficiële heidense elementen, zoals (paas)haas en paaseieren en een Godin genaamd Eostre. Ik ga proberen de geheimen van deze lentesymboliek te ontrafelen. Te beginnen met de lentegodin!

Eostre en Ostara

Beda Venerabilis – een 8e eeuwse Angelsaksische monnik en bijbelgeleerde – noemde de maand april Eosturmonath, de maand van Eostre:  ‘Eosturmonath heeft een naam die nu vertaald wordt als Paasmaand, en die ooit genoemd werd naar een godin van hen genaamd Eostre, in wiens eer feesten werden gevierd in die maand. Nu noemen ze het paasseizoen met haar naam en noemen de vreugden van de nieuwe rite met de tijd-geëerde naam van de oude gewoonte.’ 

Hiernaast is er mogelijk nog een ca. 10e eeuws gedicht over Eostre gevonden in het klooster Corvey te Westfalen. Het gaat als volgt:  ‘Eostar, Eostar, Eordhan modor, Geune these Acera vaxeandra, And virdhendra, Èa cinendra, Eluiendra, Frida him.’  Vrij vertaald betekend dit: ‘Eostar, Eostar, der aarde moeder, laat deze akker gedijen en groen worden, hem bloeien, vruchten dragen, vrede hem.’  Eostar is hier de naam van een godin van de aarde en de vruchtbaarheid. In de meeste versies van dit gedicht wordt echter gesproken van Erce in plaats van Eostar en de Eostar versie is nu spoorloos.

Nog steeds worden varianten van het woord Eostre gebruikt voor Pasen: Easter in Engeland en Ostern in Duitsland. Dit zou dus komen van Eostre; een Germaanse godin geassocieerd met het voorjaar. In de ‘vita Carola Magni’ van Einhardt (9e E nC) wordt het woord ‘Ostarmonath’ gebruikt voor april. Uit deze zinsnede werd geconcludeerd dat Eostra ook wel Ostara werd genoemd. Het bestaan van deze godin staat of valt met deze uitspraken. Verder zijn er geen teksten bekend over deze Angelsaksische Godin. (1)

Ostara_by_Johannes_Gehrts

Ostara, het oosten en de dageraad

Toch houd het spoor, over de herkomst van  ‘Easter’, hier niet op. Ostara en Eostre zijn etymologisch gelinkt aan het Oud-Indische Usas de naam van de Indische godin van de dageraad. De Romeinse godin van de dageraad Aurora – zeker in de spelling Ausosa – hoort ook in dit rijtje thuis. Bij de Grieken heet zij Eos. Zij is duidelijk linguïstisch verwant met Eostre. Eos wordt beschreven als een jonge, stralende, vruchtbare vrouw. Gevleugeld en rozevingerig begeleid zij de zon bij – in ieder geval het begin van – zijn rit door de hemel. (2) Het Oudhoogduitse Ostar betekende een beweging naar de opkomende zon, dus een beweging naar het oosten. Het Oosten als de plaats waar de zon opkomt, is hiermee tevens verwant aan de godin Ostara. (3)

Als je het jaar in termen van een dag zou beschrijven past de winter bij de nacht en de lente bij de ochtend. Het begin van de lente is zo het moment van zonsopkomst in het oosten! Het oosten, de lente en de dageraad horen in de Indo-Europese talen etymologisch bij elkaar. Ook qua symboliek passen dezen bij elkaar. Het moment van de dageraad is voor ons ook het moment van ontwaken. Je gaat van onbewust naar bewust. De bewuste gedachten nemen het weer over van de onbewuste droombeelden, wat ook past bij de lente en het oosten, dat traditioneel geassocieerd wordt met het denken.

Auroragoddess

(Aurora gaat de zonnegod voor tijdens de dageraad)

De naam ‘Eosturmonath’ voor april beklijfde niet. De naam van de maand werd – ook in onze streken – april. Dit komt uit het Latijn ‘mensis Aprilis’; de maand van Aphrodite. Waarbij April terug zou gaan  op Aphro, de verkorte naam van Aphrodite.  April kan ook van ‘aperare’; het werkwoord voor openen komen, ter aanduiding van de in de lente ontluikende (zich openende) natuur. (4)

 Voorlopers van Ostara

 Er is een frappante klankgelijkenis tussen Eostre en de Babylonische Ishtar, en tussen Ostara en de Phoenicische Astarte. Tussen deze godinnen liggen honderden jaren. Toch is het de vraag of deze gelijkenis toevallig is. Toen de Phoeniciërs Astarte introduceerden op Cyprus ontstond daaruit de Griekse godin Aphrodite.  Net als Inanna en Ishtar werd Aphrodite geassocieerd met de planeet Venus. Venus is de ochtendster die vlak voor zonsopgang zijn maximum aan helderheid bereikt en dus weer te vergelijken is met de dageraad! (5)

Ishtar heette Inanna in Sumerië. Dat het hier om dezelfde godin gaat is duidelijk uit haar mythe van de afdaling in de onderwereld die met enkele kleine wijzigingen exact zo wordt vertelt over Inanna. In dit verhaal daalt zij af in de onderwereld om – na grote beproevingen – stralend weer te herrijzen. Deze dood en wedergeboorte past zeer goed bij de lente.

Als je de lente equinox vergelijkt met de dageraad dan kan je deze zien als het moment van de geboorte van de zon. Je ziet de zon van achter de horizon tevoorschijn komen.  Op dat moment baart moeder aarde haar zoon, de zon. Ook de midwinter wordt wel aangeduid als tijdstip van deze geboorte. Dit is dan direct het moment van (her)schepping. De  Babylonische priesters reciteerden hun scheppingsverhaal ‘enuma elish’ in de tempel met nieuwjaarsdag, wat voor hun begon op de eerste volle maan na het begin van de lente. Hierna werd het Heilig huwelijk tussen koning en priesteres gevierd.

Sun-born out of egg

Het rode ei van de dageraad

De zon bij de dageraad werd soms gezien als een ei. Zoals in de Egyptische mythe waar Nut – de nachthemel – het zonne-ei legt. Zij eet haar kind ook weer op bij zonsondergang.(6) In scheppingsverhalen uit o.a. India, Griekenland en Finland ontstaat de wereld uit een ei. Vaak wordt dan de dooier de zon en het eiwit de maan. De Romeinen hadden een spreekwoord ‘Ab ovo usque ad mala’, wat van ei tot appel betekend oftewel van het begin tot het eind. Een ei wordt geassocieerd met het begin en de schepping en een appel meer met de dood en het einde. De zon komt op in het oosten als een rood-gouden ei en de zon gaat onder als een rode appel.  Uit deze mythen is te zien hoe het ei een symbool voor de schepping is en tegelijkertijd ook een symbool voor de zon. Mogelijk spelen eieren om deze reden zo’n grote rol met Pasen, en worden ze vanwege hun associatie met de zon traditioneel voornamelijk rood gekleurd. (7)

Wenet  de haasgodin van de dageraad

Zeer interessant is de Egyptische associatie van de haas met de dageraad. Zij hadden een haasgodin genaamd Wenet. Zij werd gezien als boodschapper van Thoth, brenger van vruchtbaarheid èn als degene die de dageraad begroet!  In spreuk  720 van de sarcofaag teksten staat:

 “…I am a dawn-god.  The plumes tremble when Nut ascends, those who are in the storm tremble… my voice is (that of) Wenet; …I regard myself as a dawn-god…”

De hiëroglief voor haas klinkt als ‘un’ wat openen of zijn/ bestaan betekend. Het is een haas boven een golf. De haas brengt door zijn vruchtbaarheid dingen in het open, in het bestaan, hij of zij creëert! (8)

Wenet

Toen de vijf belangrijkste goden van Egypte geboren moesten worden uit Nut werd dat verhindert door de oppergod Atoem. Thoth verzon een list om ze toch geboren te laten worden. Hij speelde een soort van schaak met de maangod Khonsu en won van hem 1/72e van zijn licht. Mogelijk liet Thoth dit gewonnen licht door zijn boodschapper de haas halen. In vele culturen worden de vlekken van de maan gezien als een haas die bezig is om over de maan te springen. Mogelijk deed zij dat in opdracht van Thoth om het licht en daarmee een mogelijkheid tot scheppen mee te nemen. (9) De geboorte van de vijf nieuwe goden is in ieder geval te zien als een nieuwe schepping. Verder word de haas wel afgebeeld als slachter van de maan-slang, wat de associatie met de maan versterkt.

Met het licht van de maan kon hij vijf dagen creëren waarin Nut haar kinderen (Isis, Osiris, Nephtys, Set en Horus) kon baren. Sindsdien kon de maan niet meer volop schijnen en ontstond de maancyclus waarin zij afnam van een volle maan tot slechts een sikkel.. Dit drama zal zich afgespeeld hebben met het begin van de lente als de donkere (maan)helft van het jaar niet meer heerst en het licht en de zon de overhand krijgt! Dit is een moment van schepping en zo is zowel het ei als de haas met een nieuw begin te associëren.

hare killing snake

(Afb. van de Egyptische haasgodheid Wenet met de maan-slang)

De paashaas

De haas werd ook gezien als gezel van de godin Aphrodite. Ook zij heeft een associatie met ‘openen’. De haas bezit de gaven van Aphrodite, zoals lust en vruchtbaarheid, in overvloedige mate. (10) Hij is daarmee een passend symbool voor de lente.

Mogelijk gaat het bij de Paashaas om de haas die over de maan probeert te springen om het licht van de maan te bemachtigen. Deze is nog steeds te zien op een volle maan. Vroeger werd er van meerdere dieren gezegd dat zij de paaseieren brachten. Ook de haan was een populaire eierenbrenger. Omdat het een onmogelijkheid is dat een haan of een haas een ei legt, moet het om een symbolisch ei gaan. Zeker de haan maar ook de haas zijn dieren die de zon verwelkomen bij de dageraad. De haan kraait dan luid, de haas die staart alleen maar. Het ei dat ze brengen moet wel een zonne- ei zijn! Directe bewijzen van gebruiken rondom de Paashaas komen pas voor in het 17e eeuwse Duitsland.  (11) Maar de haas is al millennia het dier dat hoort bij het begin van de lente!

rabbit_in_moon

Abe van der Veen

http://www.abedeverteller.nl

Zie voor meer interessants over de symboliek van de lente ook: http://wp.me/p26qJo-dZ over de helden van de lente!

1) Newall – An egg at Easter p. 384

http://en.wikipedia.org/wiki/%C4%92ostre

http://en.wikipedia.org/wiki/Talk%3A%C4%92ostre#The_Corvei_Manuscript:_Eostre.2C_Eostar.2C_and_Erce

 

2) Lankester – Acht jaarfeesten p. 110

3) Grimm – Teutonic mythology p. 291

4) http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/april1

5) Griekse mythen – Robert Graves p.49

http://nl.wikipedia.org/wiki/Astarte

Verdere associaties zijn er nog mogelijk tussen deze Sumerische Inanna en Nanna (de vrouw van Balder) van de Scandinaviërs. Het is toevallig dat in twee verhalen over dood en wederopstanding, de hoofdpersonen Nanna en Balder zijn. Waarbij Nanna maar een letter afwijkt van Inanna en Balder de stam Bal van Baäl (de echtgenoot van Astarte) heeft!

Bij de Kelten kom je een vergelijkbaar koppel tegen in de stamgoden Beli en Don of Anna.  De godin Don of Anna, is ook verwant aan de Ierse Dana de stammoeder van het volk van Danu; het elfenvolk. Beli of Bel is de god die zijn naam gaf aan Beltane. Het feest van meiavond en het vuur van Bel. Nu ben ik geen taalkundige maar de gelijkenissen zijn toch opmerkelijk.

6) http://www.philae.nu/akhet/Ogdoad.html

In andere versies is het haar man de aardegod Geb die als gans het zonne-ei legt.

O Atum give me this sweet air which is your nostrils
for I am this egg which is in the Great Cackler,
I am the guardian of this great prop which separates the earth from the sky.
If I live, it will live; if I grow old, it will grow old;
if I breathe the air, it will breathe the air.
I am he who splits iron, I have gone round about the egg,
(even I) the Lord of Tomorrow.

7) Newall – An egg at Easter p. 207

Een reden voor de overmatige consumptie van eieren kan liggen in de vastengebruiken: Tijdens de vasten mocht men geen eieren eten, de eieren die dan gelegd werden, werden bewaard. Met Pasen mochten ze weer gegeten worden en dat moest dan ook wel in flinke mate, om de oude eieren te gebruiken voor ze slecht waren geworden.

8) Iles – Wenet the swift one http://mirrorofisis.freeyellow.com/id599.html

9) http://en.wikipedia.org/wiki/Moon_rabbit

10) Philostratus the Elder, Imagines 1. 6 http://www.theoi.com/Olympios/AphroditeTreasures.html

11) http://de.wikipedia.org/wiki/Osterhase

Verder: – De in Walker (Encyclopedia of myths and secrets p. 267) en op diverse internetpagina’s genoemde strofe over Eostre in het Angelsaksische gedicht Beowulf is naw een foutieve vertaling, ik kom hem iig nergens tegen.

– Ook het woord ‘spring’ voor lente is interessant. Het woord betekend inderdaad springen en kan je zo associëren met diverse lentegebruiken waarbij zo hoog mogelijk gesprongen werd om de oogst zo hoog mogelijk te laten groeien. Ook de haas springt hoog en zelfs van de zon werd beweerd dat hij met Pasen op het moment van zonsopkomst drie sprongetjes zou maken!! Roy – Traditional festivals p. 124